home

PROJECTEN

1 MEI CONFERENTIE 2002
Een initiatief van het Platform Economische Gerechtigheid

Achtergrondartikel conferentie 'Globalisering en arbeidsmigratie'
Hub Crijns

De conferentie
Aanleiding
Actueel thema
Niemand is illegaal
Hebben we arbeidsmigranten nodig?
Laat migranten maar komen?
Zijn wij rijp voor vrije arbeidsmigratie?

De conferentie

Op 1 mei 2002 (van 12.30 uur tot 17.00 uur) organiseert het Platform Economische Gerechtigheid in vergadercentrum De Eenhoorn in Amersfoort een conferentie over globalisering en arbeidsmigratie. Mgr. Ad van Luyn, bisschop van Rotterdam, noemt "verruiming van de mogelijkheden van arbeidsmigratie als uiting van solidariteit noodzakelijk, maar die mag alleen dan als deze migratie ten voordele komt van de migranten en de gemeenschappen waar zij vandaan komen". Lodewijk de Waal, voorzitter FNV, stelt dat "ieder mens basisrechten heeft, zoals het recht zich te organiseren en het recht op normale arbeidsomstandigheden en minimale beloning." Beide inleiders gaan er van uit dat geen mens illegaal is. Daar sluit het principe bij aan, dat geld eerder moet verhuizen naar arbeid dan arbeid naar geld. Arbeidspastoraat Lian/Disk, Justitia et Pax Nederland, Oikos, de werkgroep migrantenweek van de Raad van Kerken in Nederland, Humanistische en Islamitische organisaties doen mee. In vier werkgroepen worden een aantal dilemma's besproken rond de positie van arbeidsmigranten.

omhoog

Aanleiding

Op 1 mei 2001 stond naar aanleiding van de 110de jaardag van de encycliek ‘Rerum novarum’ de 1-mei Conferentie in het teken van de globalisering. Tijdens die conferentie is er een pleidooi gehouden om het begrip economische vluchteling af te schaffen. Immers op grond van bijvoorbeeld het sociale denken van de rooms-katholieke kerk is een vrij verkeer van werknemers onder gelijke voorwaarden een belangrijk punt voor het verwerven van sociale rechtvaardigheid. De Europese Unie (EU) dient de universele Rechten van de Mens te handhaven en haar grenzen open te zetten voor mensen, zowel tijdelijk als blijvend. Als katholieken, christenen en sociaal-democraten (zijnde de organisatoren van de Conferentie vorig jaar) dienen we strepen in het zand te zetten inzake opvang van mensen en vreemdelingenhaat, waaraan niemand voorbij mag. Tegelijk is opgemerkt dat zo’n principieel pleidooi allerlei praktische problemen oproept.

De Conferentie besloot, dat vakbeweging en kerken een voortgaand gesprek zullen organiseren over de aspecten, die horen bij het wegvallen van het onderscheid tussen economische en politieke vluchtelingen. Dit debat is het afgelopen jaar gevoerd binnen studiecommissies van vakbeweging en kerken. Dit debat komt nu ook publiek aan de orde op de komende 1 Mei Conferentie 2002. om in dialoog met representanten vanuit het maatschappelijke middenveld dilemma’s in kaart te brengen en mogelijke oplossingen rond de globalisering en arbeidsmigratie en zijn gevolgen voor de positie van arbeidsmigranten.

omhoog

Actueel thema

Arbeidsmigratie is een zeer actueel thema. Zeker als we de huidige verkiezingsstrijd erbij nemen met de vraag of Nederland ‘fortuynlijker’ wordt voor migranten of niet. Met name wil de Conferentie verkennen of er in Nederland naast een asielprocedure, die thans door allerlei oorzaken dicht slibt, een migratieprocedure geopend kan worden. Is dualiteit in asiel en arbeid mogelijk? De vraag stellen is gemakkelijker dan haar te beantwoorden. Er blijken de nodige voor- en nadelen aan vast te zitten, terwijl uit de voorstudies en gesprekken ook blijkt, dat er de nodige twijfels leven. Gespreksstof genoeg dus, die in de Conferentie in vier thema’s aan de orde komt.

omhoog

Niemand is illegaal

Iedere persoon heeft als mens bepaalde rechten. Voor de wet kan iemand dan wel 'mens zonder verblijfsvergunning’ zijn, uit christelijk en humanitair perspectief kan iemand nooit illegaal zijn. Kerken en levensbeschouwelijke stromingen leggen van oudsher grote nadruk op de menselijke waardigheid, die onder alle omstandigheden gerespecteerd dient te worden. Bovendien brengen zij steeds weer in herinnering dat er geen absoluut recht bestaat op eigendom, welvaart en woonplaats. De principes van de grote levensbeschouwelijke stromingen in ons land leiden tot stellingnames inzake het recht op migratie en over de omgang met mensen die hier voor de wet niet bestaan.

Christelijke waarden en normen liggen mede aan de basis van de rechten van de mens die in diverse internationale verdragen zijn vastgelegd. Rechten van migranten zijn onderdeel geworden van het denken en het bewustzijn van de internationale gemeenschap. Met name valt te denken aan de verdragen van de International Labour Organisation (ILO) en aan de nogal omstreden Conventie voor Arbeidsmigranten. Arbeidsmigranten hebben dus rechten. Hebben 'illegale' (arbeids)migranten ook basisrechten en worden die door de Nederlandse overheid gerespecteerd?

omhoog

Hebben we arbeidsmigranten nodig?

De Nederlandse overheid heeft recent gesteld niet over te willen gaan tot een verruiming van het arbeidsmigratiebeleid. Een afname van de beroepsbevolking door vergrijzing zal zich niet eerder dan 2016 voordoen. De draagkracht voor de verplichtingen inzake de ouderdomsrechten kunnen, volgens de overheid, opgevangen worden door o.a. een verhoging van de arbeidsparticipatie, reïntegratie, terugdringing van de WAO-instroom en stijging van de arbeidsproductiviteit. Een vermindering van de instroom in de WAO met een kwart zou, volgens het Centraal Plan Bureau, bijvoorbeeld voldoende zijn om de kosten van de vergrijzing in Nederland te kunnen betalen. Op de middellange termijn is er wel behoefte aan specifieke hoogopgeleide kenniswerkers, maar die kunnen binnen de bestaande regels aangetrokken worden uit het buitenland of de groter worden Europese Unie.

Een belangrijke vraag daarbij is of de aannames die de regering doet wel realistisch zijn. De stelling dat Nederland geen nieuwe werknemers nodig heeft, wordt onder meer onderbouwd door te wijzen op de noodzaak tot reïntegratie van Nederlanders die nu buiten het arbeidsproces staan. Toch is daar kritisch naar te kijken. Ondanks zware inspanningen in de laatste tien jaar krijgen we onze eigen langdurig werklozen, werkwilligen als oudere vrouwen, mannen en gekleurde mensen, en de gedeeltelijk arbeidsgehandicapten amper aan het betaalde werk. In de collectieve sector hebben we werk in de aanbieding: veiligheid, zorg, onderwijs. In de private sector roept men om extra werknemers: kleine bedrijven, de bouw, de metaal. In andere sectoren is werk aanwezig, dat Nederlanders niet meer willen doen: fysiek krachtig werk en schoonmaakwerk bijvoorbeeld. Hebben we zoveel arbeidstijdverkorting opgebouwd, dat er meer betaald werk te doen is dan er werkers zijn?

Er is kortom debat nodig of de beleidsstandpunten van de overheid realistisch genoeg zijn. En er is debat nodig om argumenten te verwoorden, die ervoor pleiten om arbeidsmigranten wel op ruimere schaal toe te laten tot Nederland.

omhoog

Laat migranten maar komen?

Alle Europese landen voeren de laatste tien jaar een restrictief immigratiebeleid. Dit heeft een aantal nadelige gevolgen.

Ten eerste zien veel migranten die eigenlijk komen om te werken zich gedwongen gebruik te maken van de asielprocedure. Dit heeft geleid tot erg veel asielaanvragen, wat weer tot gevolg heeft dat overheden proberen het aantal asielzoekers terug te brengen door het VN-Vluchtelingenverdrag steeds strikter uit te leggen en de toegang van migranten tot hun grensgebied te bemoeilijken. Migranten nemen hun toevlucht tot mensensmokkelaars. Geschat wordt dat er in deze ‘bedrijfstak’ inmiddels miljarden dollars verdiend worden. Voor migranten die ook niet worden toegelaten als vluchteling, bestaat alleen nog de mogelijkheid van illegaal verblijf.

Ten tweede zijn veel migranten, die het gelukt is zich legaal dan wel illegaal in Europa te vestigen, huiverig om terug te keren, uit angst dat het vervolgens onmogelijk is weer binnen te komen.

Ten derde betekent een restrictief beleid verbonden met de constatering dat het niet lukt migranten buiten de grenzen te houden, dat migratie wordt omgeven met negatieve beeldvorming, hetgeen weer nadelig is voor de kansen op integratie.

In discussies over migratiebeleid is het uitgangspunt meestal het huidige beleid en het iets meer of minder restrictief maken daarvan. Maar ook dan zullen de huidige nadelen blijven bestaan. Zolang vrije toegang voor migranten tot het Europees grondgebied niet mogelijk is, zullen we met de genoemde nadelen geconfronteerd blijven. Is een migratiemodel waarbij migranten vrije toegang hebben tot Europa, maar waarbij het recht op sociale voorzieningen niet vanzelfsprekend is maar door de jaren heen moet worden opgebouwd, de oplossing? Wat zijn de voor- en nadelen van zo’n radicaal andere visie op migratiebeleid? Is zo’n nieuwe visie mogelijk en wenselijk?

omhoog

Zijn wij rijp voor vrije arbeidsmigratie?

Een pleidooi voor vrijere arbeidsmigratie naar Nederland toe of binnen de Europese Unie veronderstelt dat de aanwezige burgers van Nederland ruimte hebben voor pluriformiteit rond nationaliteit en etniciteit, andere culturen, andere religies. De verhalen en ervaringen van werkende armen tonen de technocratische beheerscultuur, die werkend en ambtelijk Nederland uitstraalt. Er is vaak onvoldoende ontmoeting, contact, gevoel of betrokkenheid tussen de uitvoerders van regels en procedures en degenen, die er een beroep op moeten doen. Mensen zijn eerder gevallen, dossiers of nummers. Er wordt wel veel gepraat over moeilijke richtlijnen en invullen van papieren, maar er is nauwelijks communicatie. De concrete verhalen van mensen en het vaak schrijnende onvermogen van degenen, die er zijn om hulp te bieden of toegang tot onze samenleving te verlenen, leidt tot een kritiek op onze welvaartsmaatschappij. Zijn wij wel in staat om multi-culturaliteit in te bouwen in de westerse, blanke cultuur van de bezittende groep? Betekent bijvoorbeeld het debatteren over multi-culturaliteit dat we het echte debat over pluriformiteit (met verschillen samenleven en met verschillen omgaan) verhullen? Betekent integratie in de praktijk dat minderheden onder het juk van de meerderheid moeten doorgaan? Bestaat er in Nederland wel een draagvlak voor een ruim of vrij migratiebeleid? Die vraag is sinds de gemeenteverkiezingen en de motieven waarom mensen op Fortuyn kiezen pregnant geworden. De verhalen van de gastarbeiders van de jaren zeventig en hun huidige armoede-situaties, de problemen met de jongere generaties, de marginale positie die arbeidsmigranten vaak innemen in de samenleving: het zijn alle aanwijzingen dat zij nog geen eigen plek hebben ingenomen in de Nederlandse samenleving.Hebben we eigenlijk wel het vermogen om de consequenties van een pleidooi voor vrije arbeidsmigratie op te vangen?

Binnen vakbeweging, kerken en humanistische organisaties zijn stemmen opgegaan, die vinden dat we rijp genoeg zijn om arbeidsmigranten welkom te heten. Zij houden een pleidooi voor de invoering van een arbeidsmigratie-procedure en - loket naast de bestaande asielprocedure. Tegelijk vergt dit een andere omgangscultuur, zowel voor allen die betrokken zijn bij het uitvoeren van deze procedures, als voor alle Nederlanders.

Hub Crijns is directeur van het landelijk bureau Dienst in de Industriële Samenleving vanwege de Kerken (DISK)

omhoog

Terug naaar openingspagina 1 mei conferentie

home