home

PROJECTEN

ARME KANT VAN NEDERLAND/EVA

De werkgroep
Opdrachtgevers
Campagne Om sociale gerechtigheid
Werklijnen en inhoudelijke thema's
De context van de economische orde
Activiteiten sinds 1995
Over verrijking
Armoede en rijkdom in Nederland

Zie ook de eigen website
van de werkgroep

De werkgroep

De oecumenische campagne tegen armoede en verrijking vanuit de kerken bestaat sedert het midden van de jaren tachtig. Trekkers zijn geweest de landelijke werkgroepen 'De arme kant van Nederland' (ontstaan september 1987) en 'Economie, Vrouwen en Armoede' (ontstaan juni 1984 uit de ontmoetingen 'Kerkvrouwen-Bijstandsvrouwen'). De twee werkgroepen kennen een verschillende geschiedenis en zijn sinds 1997 gefuseerd tot de werkgroep Arme Kant van Nederland/EVA.

De werkgroep 'De Arme Kant van Nederland (AKN)' bestaat sinds 29 september 1987, toen onder de verantwoordelijkheid van de Raad van Kerken in Nederland en het Arbeidspastoraat DISK de eerste kerkelijke conferentie tegen verarming in Nederland plaatsvond onder de titel die later ook de naam van de werkgroep zou worden.

De werkgroep 'Economie, Vrouwen en Armoede (EVA)' bestaat sinds 1984 en haar ontstaan komt voort vanuit de ontmoetingen tussen Kerkvrouwen en Bijstandsvrouwen. Deze ontmoetingen hebben geleid tot bondgenootschap vanuit de kerken in de armoedestrijd van vrouwen. Het EVA-netwerk richt vooral op het ontwikkelen, verdiepen en verbreden van het bondgenootschapmodel met mensen, organisaties die solidair zijn met armgemaakte vrouwen. De betrokkenen doen dit vanuit het genderperspectief rond zorg en arbeid. Er wordt een relatie gelegd tussen huwelijks- en gezinsdenken; het ontbreken van juridische en economische rechten uit zorgarbeid en armoede van vrouwen.

Vanaf 1995 en 1996 wordt in de campagne 'Armoede is onrecht' nauw samengewerkt door beide werkgroepen, en sinds 1 januari 1997 zijn beide werkgroepen opgegaan in de werkgroep 'Arme Kant van Nederland/EVA'. Deze werkgroep is de landelijke motor in de thans lopende campagne 'Om sociale gerechtigheid - campagne tegen verarming en verrijking'. Een belangrijk onderdeel zijn de activiteiten in het kader van 'Gelijker=Rijker', waarin met name rijkdom en verrijking aandacht krijgen, als de gevolgen voor de minima van de verandering van het belastingstelsel in 2001.

 

De werkgroep Arme Kant van Nederland/EVA verzorgt communicatie en biedt service aan een netwerk van ongeveer 200 groepen: of Arme Kant-groepen, of EVA-groepen of Arme Kant/EVA-groepen. Tevens heeft de werkgroep via de werkorganisaties van de deelnemende kerken in de Raad van Kerken in Nederland werklijnen naar de diaconale groepen en instellingen van de plaatselijke kerken: gemeenten en parochies.

omhoog

Opdrachtgevers

De opdrachtgevers van dit landelijk oecumenisch werk zijn de Raad van Kerken in Nederland en het Arbeidspastoraat DISK. In periodes van telkens drie jaar wordt er op grond van een beleidsnota een mandaat gegeven, dat uitgewerkt wordt in jaarlijkse werkplannen. Verschillende kerken hebben geparticipeerd, evenals verscheidene religieuze instituten, de laatste met name in financiële zin. Zonder deze betrokkenheid van de religieuze instituten zou het landelijk oecumenisch werk waarschijnlijk niet meer bestaan. Deze jarenlange aandacht voor de processen van verarming en verrijking in de samenleving hangt samen met het besef, dat deze voortkomt uit de eigen missie, die kerken hebben. Deze inzet binnen de economische wereld komt wezenlijk voort uit de missionaire en diaconale hoofdtaken, die kerken zichzelf stellen.

omhoog

Campagne Om sociale gerechtigheid

De werkgroep Arme Kant van Nederland/EVA is in de periode 1997 tot en met 1999 bezig met de uitvoering van de campagne 'Om sociale gerechtigheid. Campagne tegen verarming en verrijking'.

Een eerder motto van de campagne was 'Armoede is onrecht'. Dit motto is ontleend aan de openingsrede, die ds. Wim R. van der Zee, algemeen secretaris Raad van Kerken in Nederland hield tijdens de eerste conferentie 'De arme kant van Nederland', 29 september 1987. "En toch is armoede onrecht! Horen en roepen, dat kunnen we doen. Niet meer en niet minder. Daarom zijn we vandaag bij elkaar. Wellicht hebben we geen pasklare antwoorden en oplossingen. Maar we willen uitdrukkelijk de armoede in Nederland opnieuw uit de onzichtbaarheid halen en in beeld brengen. En er ook nog bij zeggen: armoede in Nederland, mensonterend en godgeklaagd."


Werklijnen en inhoudelijke thema's

In het beleidsplan van de campagne worden drie werklijnen genoemd:

a. Beïnvloeden van de politieke besluitvorming en het maatschappelijk debat (de politiek-maatschappelijke lijn);

b. Beïnvloeden en ondersteunen van kerken (de kerk-lijn);

c. Samenwerken met en service en ondersteuning bieden aan het netwerk van actieve groepen (de netwerk-lijn).

Inhoudelijk worden vijf thema's aangewezen, waar de campagne zich mee zal bezig houden.

a. De situatie van armgemaakten zelf, in het bijzonder vrouwen;

b. Armoede en eerste levensbehoeften, zoals wonen, gezondheid, onderwijs, welzijn en openbaar vervoer;

c. Centraal en decentraal beleid;

d. De toekomst van de sociale rechtsstaat;

e. Economische en politieke context.

De context van de economische orde

In de uitwerking van deze thema's is geconstateerd, dat het geheel van de economische orde opgebouwd is uit meerdere deelsystemen, waarbinnen de volgende drie handelingsrichtingen geldend zijn: het deelsysteem van de (monetaire) ruil, het deelsysteem van de herverdeling en het deelsysteem van de wederkerigheid of gift. In Nederland is de (monetaire) ruil dominant geworden, met name via de nadruk die gelegd wordt op de betaalde arbeid en het (internationale) geldverkeer. Het deelsysteem van de herverdeling (ofwel de collectieve sector) en het deelsysteem van de wederkerigheid of van de gift zijn maatschappelijk ondergewaardeerd. Opvoeding en zorg zijn handelwijzen, die voortkomen uit wederkerigheid en die mensen in de samenleving als gift aan elkaar geven. De zorg voor bestaanszekerheid krijgt vorm via het deelsysteem van de herverdeling. In de jaren negentig heeft in de sociale zekerheid het terugbrengen van mensen naar de betaalde arbeidsmarkt een grotere aandacht gekregen dan het nagaan hoe de sociale zekerheid voldoende bestaanszekerheid en mogelijkheden tot participatie verschaft. Bezig zijn met verschijnselen van zowel verarming als verrijking verheldert de samenhang tussen deze drie deelsystemen.

Activiteiten sinds 1995

De kerkelijke beweging tegen verarming en verrijking kent een stevige geschiedenis als het gaat om het organiseren van activiteiten en het uitgeven van publicaties. De Campagnegidsen en de kwartaalperiodiek 'De Arme Krant van Nederland' bevatten de hoogtepunten, de terug- en vooruitblikken en de actuele discussies.

In het campagne onderdeel 'Adoptie van Kamerleden' hebben plaatselijke groepen uit de anti-armoedebeweging tussen 1993 - 1997 plaatselijke en landelijke politici geadopteerd. Naast werkbezoeken zijn informatiesets overhandigd, vragen gesteld en adviezen ingewonnen.

Sinds de startdag 'Arm & Rijk' op 18 februari 1995, waarmee de campagne tegen verarming en verrijking 'Armoede is onrecht' werd gepresenteerd, is er nadrukkelijk gewerkt aan het uitwerken van de stelling dat het proces van verrijking samenhangt met dat van verarming. Er zijn verschillende conferenties gehouden, zoals 'De rijke kant van Nederland' op 5 september 1997, waarvan het gelijknamige boek verschijnt in juni 1998, en 'Gelijker = Rijker. Over rijkdom, verdeling en sociale ethiek' op 29 januari 1999, waarvan het gelijknamige boek in juni verschijnt. In samenwerking met Justitia et Pax Nederland verschijnt in oktober 2000 het boek 'Komen rijken in de hemel? Over de verleiding van het geld'.

De Commissie Sociale Rechtsstaat van de Raad van Kerken in Nederland werkt sinds 1994 aan het boekje 'Deelnemen en Meedelen. Sociale zekerheid: van uitsluiting naar participatie', dat na uitgebreide consultatie in maart 1995 verschijnt. Het boekje wordt in de kerken besproken en de reacties worden gebruikt tijdens de Manifestatie 'Deelnemen en Meedelen' van 1 juni 1996. Naast de nadruk op participatie via betaald werk legt de Raad van Kerken de nadruk op de participatie van mensen in het onbetaalde vrijwilligerswerk, de zorgarbeid en de bezinningsarbeid. Aan de werkdag 'Deelnemen en Meedelen' in Utrecht op 4 november 1995 voor met name de plaatselijke Raden van Kerken doen 200 mensen mee.
Hoogtepunt is de Manifestatie 'Deelnemen en meedelen' op 1 juni 1996 op het Malieveld in Den Haag. Naar aanleiding van een interview van bisschop Muskens, die de Manifestatie opende, in het tijdschrift 'Medezeggenschap' van de FNV ontstaat in het najaar van 1996 een ware media-storm, waarin de bisschop de kerkelijke woordvoerder bij uitstek wordt over armoede en verrijking.

De campagne richt zich ook op de plaatselijke gemeenten en parochies en de vele groepen, die daar actief zijn. De werkgroep verzorgt handreikingen, landelijke dagen waarin naast ontmoeting werkmodellen en werkmateriaal uitgewisseld worden. Sinds de start van de campagne 'Armoede is onrecht' in 1995 hebben plaatselijke gemeenten en parochies gesproken over armoede en rijkdom in hun eigen plaats. Er zijn medio 1997 bij het sluiten van dit campagne onderdeel een kleine 1000 brieven geschreven naar de landelijke synodes van protestantse kerken of naar katholieke bisschoppen. De werkgroep maakt van de reacties een Campagnegids, waaruit blijkt hoezeer mensen die bewogen inzet van de leiding van kerken waarderen. De Raad van Kerken in Nederland verspreidt in het voorjaar van 1998 de 'Pastorale brief over armoede en uitsluiting'. Tijdens de Derde Kerkendag in Kampen op 25 april 1998 verzorgt de werkgroep samen met een aantal andere organisaties het Leerhuis 'Economie: een zaak van geloven', dat gedurende de dag bezocht wordt door 1500 mensen.

De werkgroep biedt aan het netwerk van Arme Kant- en EVA-groepen ook ondersteuning en service. De jaarlijkse ontmoetingsdag van EVA-vrouwen stelt met name de participatie van vrouwen met zorgtaken aan de orde en zoekt naar mogelijkheden om op grond van deze bijdrage aan de samenleving economische zelfstandigheid te verwerven. De kerkelijke beweging stelt ook de discussie rond het hernieuwde belastingstelsel in de 21ste eeuw aan de orde met een nadruk op de collectieve solidariteit en de progressiviteit: de sterkste schouders dragen de zwaarste lasten..

Tijdens hun tweejaarlijkse Conferentie van 16 en 17 april besluiten de Raad van Kerken in Nederland, de vakcentrales FNV en CNV en het Humanistisch Verbond en Humanitas om in de loop van 1997 en daarna hun activiteiten rond armoedebestrijding op landelijk en plaatselijk niveau te gaan bundelen. Het Platform Armoedebestrijding KHV ziet het levenslicht en presenteert zich tijdens de Sociale Conferentie op 30 oktober 1997. Het Platform Armoedebestrijding KHV organiseert de handtekeningenactie 'Welvaart is van iedereen, sociaal minimum omhoog!', waarvan op 3 december 1998 de opgehaalde 100.000 handtekeningen worden aangeboden aan minister Kl. De Vries tijdens de Sociale Conferentie in Rotterdam. In de Pauluskerk wordt een aparte Conferentie gehouden. Die aandacht voor concrete en haalbare voorstellen inzake armoedebestrijding komt ook naar voren in de twee Coalitieberaden Inkomensherverdeling, die het Platform organiseert op 7 september 1999 en 5 september 2000 in Den Haag.

In de verkiezingstijd van 1998 maakt de werkgroep samen met het Maandblad Uitkeringsgerechtigden Amsterdam een speciale verkiezingskrant. De krant, met programmavergelijking, commentaar van de werkgroep Arme Kant van Nederland/EVA en interviews met politici, is gebruikt in een reeks van debatten: van het Platform Armoedebestrijding KHV tot de landelijke EVA-dag en van de Nieuwe Wereld Campagnedag tot de Derde Kerkendag.

Op 10 en 11 november 1999 is de tiende tweejaarlijkse Conferentie van de besturen van de Raad van Kerken in Nederland, de vakcentrales FNV en CNV en het Humanistisch Verbond en Humanitas. Het onderwerp is arbeid en zorg en aan de voorbereidende notitie namens de kerken werkt de werkgroep actief mee.

In december 1999 besluit het Platform Armoedebestrijding KHV samen met Sjakuus (landelijk knooppunt van organisaties, die zich richten op het versterken van de positie van uitkeringsgerechtigden en het bestrijden van armoede en sociale uitsluiting) en Aanpak (breed samenwerkingsverband van landelijke, provinciale en lokale anti-armoedegroepen, organisaties van uitkeringsgerechtigden en hun bondgenoten) tot een gezamenlijk Project, waarin een evaluatie wordt gemaakt van de armoedebestrijding in de afgelopen vijf jaar. Het Project omvat verschillende stappen. Tijdens de conferentie Om Sociale Rechtvaardigheid op 9 mei 2000 worden de conceptrapporten rond de evaluatie van vijf jaar armoedebestrijding besproken en geven de 200 aanwezigen een aanzet voor de agenda van de strijd tegen armoede en uitsluiting in de komende vijf jaar. Interviews met betrokkenen geven weer hoe het leven is op of rond de armoedegrens. De resultaten zijn op 30 oktober 2000 gepresenteerd in het boek 'Om sociale rechtvaardigheid. De strijd tegen armoede en sociale uitsluiting'. Met name komt dan aan de orde hoe in de komende jaren het maatschappelijk debat moet worden voortgezet. Ruim 30 organisaties bundelen hun krachten in de Alliantie voor sociale rechtvaardigheid en presenteren hun actieplan in het Manifest 'Het Sociale Offensief'.

Kijk voor recente informatie naar de website: www.socialealliantie.nl.

De werkgroep Arme Kant van Nederland/EVA heeft de inbreng vanuit de kerken en de kerkelijke anti-armoedebweging uitgedragen naar de politiek, maatschappelijke organisaties, uitvoeringsorganisaties van de sociale zekerheid en allerlei groepen. Met name heeft de werkgroep in de afgelopen vijf jaren actief geparticipeerd in de activiteiten van de Sociale Conferenties en hun diverse voortrajecten. Ook is actief meegedaan in de activiteiten, die via Sjakuus ontwikkeld zijn in de jaarlijkse Aanpak-trajecten. De kerken hebben velerlei contacten met kabinetsministers en hun ambtenaren, politieke partijen en maatschappelijke organisaties. Bij de meeste van deze contacten hebben leden van de werkgroep adviezen gegeven of hebben actief meegedaan aan de gesprekken. In de media activiteiten van bisschop Muskens heeft de werkgroep eveneens gefunctioneerd als databank en adviseur.

Over verrijking

Verrijking, bezit en rechtvaardige verdeling staan volop in de belangstelling. Het boek 'Komen rijken in de hemel. Over de verleiding van het geld' is een studie naar de samenhang tussen verrijking en verarming vanuit het katholieke sociaal-ethische denken. Prijs: ƒ 20,--.

In 1999 zijn nog twee bruikbare boeken verschenen.

Het werkboek 'Het oog van de naald en de kameel' biedt u een weg om een doe-het-zelf cursus over verrijking en maatschappelijke tweedeling samen te stellen. Prijs ƒ 10,--.

De bundel 'Gelijker = Rijker. Over rijkdom, verdeling en sociale ethiek' brengt in kaart hoe in verschillende levensbeschouwelijke tradities en daarop gebaseerde politieke stromingen over rijkdom en verrijking wordt gedacht. Prijs ƒ 30,-.

Bestellen: werkgroep AKN/EVA, Postbus 8506, 3503 RM Utrecht, tel: 030-8801887.

Armoede en rijkdom in Nederland

In Nederland leven nog steeds veel mensen op of onder het sociaal minimum. Ze zijn afhankelijk van sociale zekerheid of een (gesubsidieerde) baan. Het groeiende beleid van gemeenten om extra voorzieningen toe te kennen aan mensen met een minimuminkomen toont aan hoe moeilijk het is om de eindjes aan elkaar te knopen. De kosten voor wonen, gezondheidszorg en onderwijs stijgen elk jaar. Daarnaast neemt de welvaart van ondernemingen en mensen met een hoger inkomen toe. Die welvaart zorgt niet voor collectieve rijkdom, waarbij iedereen erop vooruit gaat.

Trudi Koek beschrijft in 'Armoede en rijkdom in Nederland' visies op armoede. Ze toont met concrete voorbeelden aan hoe groot de verschillen zijn rond armoede en rijkdom. Ze biedt informatie en suggesties voor lezen, gesprek en handelen. Uitgegeven door de Raad van kerken in Nederland. Prijs ƒ 4,75. Bestellen: werkgroep Arme Kant van Nederland/EVA.

In de bijbel wordt een samenleving beoordeeld op de manier waarop met de zwakkeren wordt omgegaan. Daarom blijven de Raad van Kerken in Nederland en Arbeidspastoraat DISK zich druk maken over verarming en verrijking, in de campagnes 'Om sociale gerechtigheid' en 'Alliantie voor sociale rechtvaardigheid'. De werkgroep Arme Kant van Nederland/EVA organiseert de activiteiten, die gericht zijn op de kerken, de politiek en het eigen netwerk van regionale en plaatselijke groepen. Er is een boekenreeks en een 'Arme Krant van Nederland'.

Wilt u meer weten?

Neem contact op met de werkgroep 'Arme Kant van Nederland/EVA', Luijbenstraat 17, 5211 BR 's-Hertogenbosch tel. 073 - 6121939, e-mail info@armekant-eva.nl.

U kunt ook doorklikken naar de website:
www.armekant-eva.nl

U treft daar ook een bestelformulier aan voor alle genoemde publicaties.

home