home

ARBEIDSPASTORAAT DISK

ARBEIDSVERHALEN UIT DE POLDER

Buigzaam
Naast mensen staan
Rotterdams poldermodel
Zaans poldermodel
Een Zaans jubeljaar
Van actiegericht naar narratief pastoraat

Buigzaam

"De schoonmaaksters zijn flexibel. Als het nodig is (en het is vaak nodig) veranderen ze van afdeling, wisselen ze van werkkar, schuiven ze met hun taak, werken ze een paar uur langer door, nemen ze er een weekenddienst bij. Als het niet anders kan (en het kan vaak niet anders) komen ze op hun vrije dag terug of gaan ze op hun vrije zondag de nieuwe locatie van het verpleeghuis bekijken.

Buigen en strekken, strekken en buigen: wie schoonmaakt, moet buigzaam zijn. De schoonmaaksters zíjn buigzaam. Zij buigen zich over hun achtste WC-pot, hun tiende prullenbak, hun vijftiende nachtkastje. Ze bukken zich om hun negende wisdoekje vast te maken, hun twintigste bed af te stoffen.

Ik kom alleen een paar dagen per week boventallig meewerken, maar de schoonmaaksters doen dit werk al hun hele leven of weten dat ze dit werk nog jaren zullen doen. Aan spankracht geen gebrek. Maar hun ruggen spreken duidelijke taal. Daar wringt het, daar doet het pijn. Woede over het beleid of zorg om aanstelling en contract zet zich vaak vast in de schouders. Ook het lichaam is schoonmaakmiddel en schoonmaakmateriaal. Dus ook het lichaam vraagt om periodiek onderhoud."

Paula Irik, arbeidspastor in Amsterdam, maakte drie jaar lang deel uit van de schoonmaakploeg in een verpleeghuis. Haar bevindingen kunt u lezen in DISK Studiereeks 31, onder de titel 'Schoonmaken is mensenwerk'. Te bestellen bij het landelijk bureau DISK. Prijs € 6,80.

omhoog

Het gezicht van de schoonmaak

Arbeidspastoraat DISK Amsterdam, landelijk bureau DISK en CNV Schoonmaak hebben op 25 januari 2002 het boekje 'Het gezicht van de schoonmaak' gepresenteerd. De bundel bevat negen interviews met schoonmakers, die met elkaar een goed beeld geven van wat er in de schoonmaakwereld leeft. Schoonmakers (m/v) hebben vaak korte contracten en werken op zeer uiteenlopende tijden. Dat biedt veel mogelijkheden om werk en privé te combineren, lijkt het. Maar hoe ervaren de schoonmakers dat zelf? In hoeverre kunnen zij zelf hun werktijden bepalen? Hebben zij problemen om werk en privé te combineren? Aan welke regelingen hebben zij vooral behoefte? Aan het boekje werkten vanuit het arbeidspastoraat DISK Paula Irik, Esther van der Panne en Ine Molenkamp mee.

"Er werd mij heel duidelijk gezegd waarvoor ik was aangenomen. Ik moest de bureaus van het secretariaat schoonmaken. Ik kreeg goed materiaal, alles nieuw, en een eigen karretje. Toen ik in een verpleeghuis werkte, was ik niet gewend om te kletsen. Ik heb van mijn collega’s in het museum geleerd dat het belangrijk is om de tijd te nemen voor een praatje. Het waren ook mijn collega’s die me uitlegden hoe ik het werk moest doen: ‘Je moet niet zo breed dweilen, alleen het stuk voor je voeten.’ ‘Je kunt beter de trap gebruiken dan op een stoel gaan staan, dat is gevaarlijk.’"

Bestellen tegen portokosten: DISK Amsterdam, Prins Hendriklaan 16, 1075 BC Amsterdam, tel. 020-6223289.

omhoog

Naast mensen staan

Op de meeste plaatsen in Nederland is het werk van het arbeidspastoraat minder bekend, ook binnen de kerken, omdat dit werk zich grotendeels afspeelt buiten het gezichtsveld van de gewone kerkganger en de praktijk van de gewone gemeente of parochie. De arbeidspastor werkt in een wereld waar de kerk amper nog toegang toe heeft, tenzij via haar gemeenteleden of parochianen. Arbeidspastores werken oecumenisch en ontwikkelen doorgaans ook contacten met mensen die vaak geen band (meer) hebben met kerk. Zeker sinds de jaren negentig heeft de werksituatie, het hebben van een betaalde baan of het baanloos zijn, grote invloed op het leven van mannen en vrouwen in alle leeftijdsgebieden van het volwassen-zijn. Een arbeidspastor wil vanwege kerken die kennis vanuit allerlei concrete situaties opdoen. Hoe ontwikkelen betaald werk situaties zich? Hoe ziet het socialezekerheidsstelsel er uit? Wat gebeurt er met je als je arbeidsgehandicapt wordt of van een sociaal minimum moet leven? Waar betaalde en onbetaalde arbeid en de daaraan gerelateerde inkomenspositie zo’n belangrijke plek innemen in het leven van mensen, in hun zingeving, in hun waarderen van mens-zijn, daar mag je veronderstellen dat er ook gevolgen zijn voor en relaties met geloven. Arbeidspastores willen vanwege de kerken ervaring opdoen in deze relatie tussen arbeid en geloven, tussen arbeid en kerk-zijn.

omhoog

Rotterdams poldermodel

Arbeidspastor Irmgard Busch – nu werkzaam in het dekenaat Delflanden van het bisdom Rotterdam - signaleert "meer rijkdom dan ooit. De overheid stuurt handelsmissies naar alle continenten om markten te veroveren. Arbeidskrachten zijn hartstikke goedkoop geworden omdat de arbeidskosten en de kosten voor sociale zekerheid geminimaliseerd zijn. Mensen mogen de economie niet lastig vallen. Problemen met levensonderhoud moet iedereen zelf oplossen. Collectieve solidariteit lijkt achterhaald. Sociale zekerheid heet kostenpost, een bedreiging voor een winstgevende bedrijfsvoering, en wordt niet gezien als een investering in de kwaliteit van een samenleving waar mensen in alle kleuren, maten en klanken willen leven. Kent het leven nu eenmaal winnaars en verliezers in het grote spel? Of is leven ook nog iets anders, iets dat je samen deelt, waar allen iets van kunnen maken om vreugde, zin en levenslust te ervaren? Is er plaats op deze aarde ook voor mannen, vrouwen en kinderen die voor de vrije markteconomie niet interessant zijn? Dat zijn brandende vragen van onze tijd. Ze vormen de achtergrond van het arbeidspastoraat om samen met anderen aan de weg te timmeren."

Heleen van Andel, e.a., 'Met wie niet zacht wordt omgesprongen. 50 jaar Arbeidspastoraat in het bisdom Rotterdam', mei 1998.

omhoog

Zaans poldermodel

Arbeidspastor Pim Ligtvoet – tot 2001 werkzaam in de Zaanstreek - ontmoet veel 'natte voeten in het Nederlandse poldermodel'. "Sommige mensen melden zichzelf, telefonisch op het kantoor, anderen worden verwezen door hulpverleners of kerken. Ik probeer met degene die hulp vraagt een werkrelatie op te bouwen. Daaronder versta ik een vertrouwensrelatie vanwege en voor de duur van de problematiek. Vanuit deze functionele vertrouwensrelatie probeer ik inzicht te krijgen in de aard en de omvang van de problemen. Vervolgens kom ik samen met de cliënt tot een prioriteitenstelling: wat moet eerst gebeuren? En tot een taakverdeling: welke instanties moeten benaderd worden? Wat doe jij, wat doe ik, wat vragen we anderen?

Ondanks enige scepsis zie ik dat er in Zaanstad een sociaal poldermodel is ontstaan. Een overleg tussen gemeentelijke instanties en 'risicogroepen'. Het richt zich op, en niet tegen de burgers met een hoog bestaansrisico. Het model is niet volmaakt. Onder andere migranten vallen er goeddeels buiten. Maar het bestaat en biedt tegenwicht aan het vrije spel van krachten in een markt, die uiteraard gevoelloos is."

omhoog

Een Zaans Jubeljaar

"David ‘tokkelde de snaren dagelijks', totdat Saul hem begon te haten en hem tijdens het spelen tot twee keer toe met zijn speer aan de wand wilde spiesen (1 Samuel 16,11-23; 18, 10). Op de vertalers van de bijbel in het Grieks moet dit geïnspireerde en genezende tokkelspel van een toekomstig koning veel indruk hebben gemaakt. Met zijn lier bedwong hij leeuwen temidden van de schapen en boze geesten aan het koningshof. Waar de Hebreeuwse titel voor de bundel van 150 bijbelse liederen 'lofzangen' of 'alleluja-zangen' is, 'tehilin', vertalen de joodse geleerden in Egypte 'psalmoi', 'tokkelklanken'. U hoort het tokkelen bij het uitspreken van het woord. 'Psallere' duidt ook het geluid van de boogpees aan. Psalm betekent dus letterlijk 'tokkelklank' en vandaar ook 'lied onder begeleiding van tokkelspel'. Niet het loven maar het tokkelen staat voorop. Want dat verdreef de boze geest van koning Saul.

Ik vertel u dit nog onder de indruk van een drieluik 'Jubeljaar' dat we bij DISK-Zaanstreek samen met de Doopsgezinden te Zaandam organiseerden. De laatste, interreligieuze avond vond in de kerkruimte plaats. Er was orgelmuziek, met de koninklijke harpspeler tronend bovenin, en er waren tokkelklanken op de Koerdische saz. Thema was 'morele schuld', de tekst was die van psalm 51, de klassieke boetpsalm 'Miserere': 'Wees mij genadig, o God'."

Pim Ligtvoet, 'Een Zaans Jubeljaar (m/v)', DISK Studiereeks 33, Amsterdam, 2000. Te bestellen bij landelijk bureau DISK, prijs € 6,80.

omhoog

Van actiegericht naar narratief pastoraat

"In de jaren tachtig was het handelingsmodel van mensen gericht op actie voeren, politiek bedrijven, demonstreren." Aan het woord is Eef van Vilsteren, arbeidspastor in de twee dekenaten van Twente. "Daar hebben wij als bedrijfspastoraat ook aan mee gedaan. In de jaren negentig hebben we als arbeidspastoraat onze stijl veranderd. Optrekken met mensen, hun verhalen serieus nemen, waar mogelijk een hand toesteken: present zijn op en buiten de werkvloer. En aan wat er dan op je af komt heb je je handen meer dan vol aan. Mensen die vastlopen, arbeidsongeschikt raken, gebukt gaan onder stress en burn-out. Het plezier in werken neemt zienderogen af. Mensen zijn elkaars concurrenten geworden door die opsplitsingen in units, eenheden en door die prestatiebeloning. Niet mensen tellen, maar productiviteit en winst. Als arbeidspastor kan ik weinig doen aan de heersende trends in het bedrijfsleven. Ik kan wel contact maken met mensen, luisteren naar hun verhalen en hier en daar in de marge van het grote zakendoen iets voor mensen betekenen. Doe je dat goed, dan zijn mensen heel trouw en open naar je. Je bent dan meer dan welkom."

Eef van Vilsteren, 'Plezier in het werk neemt zienderogen af', Ondersteboven, december 2001, (een jaargang kost € 16,-).

Naar beginpagina 'Arbeidspastoraat DISK'

omhoog

home