home

PROJECTEN

ECONOMISCHE CRISIS EN DE KERKEN

Weg uit de crisis
Conferentie Kerken, Humanisten en Vakcentrales

Klik hier om onderstaand artikel te downloaden als Word-bestand.

Door Hub Crijns

Inleiding

Sinds 1981 houden bestuurlijke delegaties van de Raad van Kerken in Nederland, het Humanistisch Verbond en Humanitas en de vakcentrales FNV en CNV een topconferentie: de zogenoemde KHV Conferentie (Kerken, Humanisten en Vakcentrales). De conferentie van 30 januari 2014 ging over ‘Weg uit de crisis’ en de FNV was in Amsterdam de gastheer.

Zeven morele vragen rond de crisis

Theo SaleminkNa een welkom door Ton Heerts, voorzitter van de FNV, die in het kort inging op de inmiddels lange traditie van de KHV Conferentie, nam Theo Salemink, historicus en theoloog en als docent verbonden aan de Faculteit Katholieke Theologie aan de Universiteit van Tilburg het woord. Salemink stelde zeven morele uitdagingen aan de orde, waarmee we een nieuw welvaartsbegrip kunnen gaan invullen en al doende een weg kunnen vinden uit de crisis. Armoede is weer terug in Nederland en de verwachting is dat die de komende jaren nog toeneemt. Waarom is armoede verontrustend? Rijkdom is enorm toegenomen in Nederland. De bovenste tien procent heeft de helft en de bovenste twee procent van de burgers met inkomen en vermogen heeft eenderde van alle vermogen in bezit. Waarom is rijkdom verontrustend? De werkloosheid stijgt naar 8,5% en de verwachtingen zijn niet positief. Er is amper een beleid om de werkloosheid te stabiliseren op bijvoorbeeld maar 3%. Maar waarom is werkloosheid een probleem? Banken hebben de laatste twintig jaar de creatio ex nihilo inzake geld uitgevonden. Er is veel gespeculeerd en verdiend. De crash van 2008 zijn de burgers van de landen nog steeds aan het afbetalen. Maar waarom is winstmaximalisatie tot het uiterste een probleem? Solidariteit is collectief, in groep en individueel op te bouwen. We zien dat de collectieve systemen te duur worden en door hun logheid misbruik oproepen. Groepssolidariteit erodeert. Individuele solidariteit neemt toe. Maar waarom is de afname van collectieve solidariteit een probleem? De verzorgingsstaat is te duur, wordt gedecentraliseerd naar de burgerlijke gemeenten en wordt sterk gewijzigd. Maar waarom is dat een probleem? De crisis kent rond duurzaamheid een paradox: om uit de crisis te komen is economische groei nodig en economische groei is ten nadele van de planeet aarde. Maar waarom is de uitbuiting van de planeet aarde een probleem?
Theo Salemink gaat voor de antwoorden op de gestelde vragen te rade bij de historische bibliotheek van de grote tradities en religies. Er zijn geen Grote Verhalen meer, noch een infrastructuur van sociale bewegingen, waarmee een bepaalde samenleving opgebouwd kan worden. Maar alle sociale bewegingen en brokstukken uit de Grote Verhalen leveren bouwstenen op voor een omzien naar de kwetsbaren, de armen, de planeet, de toekomstige generaties. Er is grote rijkdom aan visies op eerlijk delen, economie van het genoeg, duurzame economie. Hij reikt beelden uit de katholieke en christelijke traditie aan, die een leidraad geven voor eerlijk, sociaal en duurzaam delen van arbeid, inkomen en de zorg voor de planeet.
Klik hier om de hele toespraak van Salemink te downloaden.

omhoog

Zeven Lessen uit de crisis

esther-mirjam-sentEsther-Mirjam Sent is hoogleraar Economische Theorie en economisch beleid aan de Radboud Universiteit en PvdA lid van de Eerste Kamer. Zij reikt zeven lessen aan, waarmee een weg uit de crisis gevonden kan worden. De eerste kans wordt gevormd door het verschuiven van het accent op de homo economicus naar accent op de homo psychologicus. Het gaat er dan om het inleven en invoelen met mensen te stellen boven rekenen en winst maken. De tweede kans: de homo economicus vervangen door homo sociologicus, en dus het samenleven te stellen boeven rekenen en winst maken. De derde kans ligt in het verbreden van het welvaartsbegrip van 'profit' naar ook 'people' en 'planet'. De vierde kans is mikken op duurzame groei. De vijfde kans is toezicht, regels, controle, sanctie en straf vervangen door het stimuleren van goed gedrag, eerlijk bankieren, economie van onderop, coöperaties, onderlinge verzekeringen, winstdeling, etc. De zesde kans: meer vrouwen in de top krijgen. Tenslotte de zevende kans: het stimuleren van onderwijs voor meisjes overal in de wereld. Er is hoop als de bakens verzet worden en de economie terug bij de mensen komt. Als medeauteur van de Commissie Melkert, die ook wegen uit de crisis zoekt, noemt ze vijf wegen om uit de crisis te komen: kennisprojecten opzetten; twee keer vier model voor tweeverdieners nastreven; werkeloosheidsnorm van niet boven de vijf procent nastreven; arbeid minder belasten en onduurzame activiteiten meer en investeren op duurzaamheid; wets- en verdragswijzigingen in de EU doornemen richting Europa als (ook) een sociale en duurzame unie in plaats van alleen een financiële of economische unie.

omhoog

Richtingwijzende en praktische reacties

Er kwamen reacties vanuit de Kerken door PKN-synodepreses Karin van de Broeke en FNV-voorzitter Ton Heerts. De synodepreses zag voor kerken een belangrijke taak weggelegd om in het denken en doen en het publieke debat rond economie de sociale, humanistische, psychologische, ethische en religieuze argumenten aan te dragen en aan te scherpen. Er is morele moed nodig, en kerken kunnen die brengen. Kerken kunnen in hun eigen handelen en doen oefenplaatsen zijn voor zo’n andere economie.
In de discussie naar aanleiding van de sprekers kwam als eye-opener naar voren om toch meer te gaan denken over verdeling van inkomen (basisinkomen, werken met behoud van uitkering, gesubsidieerde banen), herverdeling van betaalde arbeid (toch maar weer vervroegde uittreding voor ouderen, volhouden in werktijdverkortingsubsidie, subsidiëren van mensen in dienst nemen en ontslaan van mensen belasten, bestrijden van flexcontracten) en duurzame economie (minder belasten arbeid en hoger belasten vermogens en meer belasten van niet zo’n duurzame activiteiten).
Ton Heerts sloot af met vanuit de actualiteit veel praktische insteken. Hij maakte zich sterk voor bestrijding van flexibel werk, armoede en werkloosheid. Hij eindigde zijn inzet met een pleidooi om als grote ledenbewegingen meer lokaal samen te gaan werken, nu het sociale beleid steeds meer naar lokaal gaat.

Hub Crijns

Klik hier om de hele toespraak van Salemink te downloaden.

omhoog

Terug naar openingspagina economische crisis en de kerken

home