home

PROJECTEN

WERKEN AAN EEN GELOOFWAARDIGE ECONOMIE

Globalisering, duurzaamheid en lokale kerken

Door Trinus Hoekstra

Inleiding
Kairosmoment
Bondgenootschap
Duurzaamheid
Levensverandering

Nieuwe wereldorde

'Op het leven'
Website

Inleiding

Op dinsdag 18 november jongstleden werd in de Geertekerk te Utrecht het samenwerkingsprogramma 'Werken aan een Geloofwaardige Economie' afgesloten met de slotconferentie 'Geloofwaardige Globalisering'. In dit artikel geven we kort verslag van de dag. Op de website www.geloofwaardige-economie.nl kunt u meer informatie vinden over de dag, het samenwerkingsprogramma en de verschillende onderdelen ervan.

omhoog

Kairosmoment

Ineke Bakker, directeur van Oikos, opende de dag met de woorden 'Wie had kunnen denken dat ondeugdelijke hypotheken konden leiden tot deze crisis. Als Disk vorig jaar rond deze tijd gepleit had voor nationalisering van banken waren ze voor gek versleten en nu heeft er toch zoiets plaats gevonden.' Tegelijk wees ze erop dat armen en mensen begaan met het milieu allang besef hadden van een crisis. De toenemende kloof tussen arm en rijk, de toenemende aantasting van het milieu roepen volgens Ineke om een andere, een geloofwaardige globalisering. De huidige tijd van crisis noemde ze een kairosmoment om op deze problemen in te gaan. De conferentie was daarbij volgens Ineke gericht op de vraag 'wat wij daar aan kunnen doen, zoals we hier zitten, mensen uit lokale kerken'.

omhoog

Bondgenootschap

Louke van Wensveen, werkzaam bij Oikos, vertelde kort iets over de geschiedenis van het programma en de verschillende onderdelen waar door Disk, Oikos en Kerk in Actie aan gewerkt is. Het programma is in 2006 van start gegaan om invulling te geven aan de wijze waarop kerken hier in een Nederlandse context de uitdaging van de Accra-Verklaring uit 2004 wilden oppakken. In deze verklaring hebben protestantse kerken wereldwijd, daartoe aangezet door hun broeders en zusters uit het Zuiden, hun zorgen geuit over de neoliberale richting waarin de wereldeconomie zich ontwikkelt. Hun zorgen betroffen vooral de toenemende armoede en de toenemende aantasting van het milieu. De Accra-Verklaring was echter vooral ook een roep om een economie die het voor allen mogelijk maakt om te participeren in de volheid van het leven. Bij de weg daar naartoe zou het moeten gaan om een bondgenootschap voor gerechtigheid, vrede en heelheid van de schepping.
In het 'Praktijkboek Geloofwaardige Globalisering' zijn behalve een analyse van globalisering en spanningsvelden op het terrein van voedselvoorziening en milieu, arbeid en zingeving en klimaatverandering, praktijkvoorbeelden van een aantal lokale kerken bijeengebracht. Uit het publiek werd de vraag gesteld of we elkaar als lokale kerken kunnen vinden? Het praktijkboek toont aan dat lokale kerken allerlei initiatieven ontplooien. Het zou goed zijn als dat een keer in kaart gebracht wordt, zodat we elkaars initiatieven kunnen benutten en in ieder geval als kerken bondgenootschappelijk werken.

omhoog

Duurzaamheid

In een paneldiscussie ging vervolgens een vijftal mensen van verschillende generaties met elkaar in gesprek over globalisering. De voor- en nadelen van globalisering vond men moeilijk tegenover elkaar af te wegen. Op het moment ziet men vooral meer nadelen. Misschien is het belangrijker, werd gezegd, om de moderne geschiedenis eerlijk onder ogen te zien. Op het moment zitten we in deze globalisering die oneerlijke handelsrelaties met zich mee brengt. Vanuit ons geloof stellen we daar nu kritische vragen bij, maar de mensen uit de 19e eeuw hadden zich de kritische toon van nu uit kerken niet voor kunnen stellen. We moeten ook onder ogen zien dat de huidige wereldorde mede door toedoen vanuit de christelijke traditie tot stand is gekomen. We staan samen met anderen in deze situatie en we moeten voorkomen dat we ons in een kritische houding aan de zijlijn manoeuvreren en kijken hoe anderen het oplossen. Samen met overheden, bedrijven en maatschappelijke organisaties staan we als kerken voor de taak en verantwoordelijkheid om duurzaamheid na te streven. Op deze wijze eerlijk zijn tegenover jezelf en anderen heeft ook met bondgenootschappelijkheid te maken.
Daarnaast werd gesproken over groei en dat we nu met de kredietcrisis vastlopen in die groei. Voor groei alleen in termen van financiële winst en individueel comfort is volgens het panel geen ruimte meer. Het zal meer moeten gaan om groei in termen van meer solidariteit, meer kwaliteit van leven en daarom ook meer menselijk geluk in Noord en Zuid.

omhoog

Levensverandering

Aan het begin van de middag, na de nuttiging van biologische lunch en liturgisch moment, vond de bekendmaking plaats van de winnares van de essaywedstrijd People, Planet, Mammon? De prijs was beschikbaar gesteld door het Landelijk Missionair Collectief en stond in het teken van de nagedachtenis van de inspirator hiervan Wim Kist. Rotterdammer van huis uit had Wim Kist in de oorlog de wereld in crisis en puin gezien. Sindsdien drong hij aan op levensverandering. Toen de welvaart in Nederland toenam, werd zijn motto: 'Wie in welvaart leeft is verplicht om anderen daarin te laten delen.' Hij motiveerde dat met de uitspraak dat God altijd met twee woorden spreekt 'barmhartigheid en gerechtigheid'.
De eerste prijs werd door Piet ter Hal uitgereikt aan Eefje van der Linden. Eefje is Vlaamse en studeert theologie in Brussel. Haar essay gaat over Leviticus en de relatie van de spijswetten daarin tot het streven naar duurzaamheid. De spijswetten zijn erop gericht van Israël een heilig volk te maken, God toegewijd. Die toewijding moet in Leviticus blijken in de meest basale zaken van het leven. Zo krijgt het voorbereiden en houden van de maaltijd de betekenis van een priesterlijke dienst aan de God die de aarde goed geschapen heeft. De God die scheiding heeft gemaakt tussen licht en duisternis, roept ons volgens Eefje op om scheiding te maken tussen duurzaam en onduurzaam en daarin te komen tot levensverandering.

omhoog

Nieuwe wereldorde

Het hoogtepunt van de dag werd gevormd door de lezing van Doekle Terpstra (voorzitter van de HBO-raad en de protestants christelijke ontwikkelingsamenwerkingsorganisatie ICCO). Centrale vraag is volgens Doekle hoe wij ons verhouden tot de wereld. Toen ICCO 40 jaar geleden startte, leefde de idee dat armoede over 40 jaar als probleem opgelost zou zijn. Er heeft op het terrein van de armoedebestrijding veel plaats gevonden, toch is de kloof tussen arm en rijk er nog. Tussen Oost en West is een muur geslecht, maar er zijn ook weer muren bijgekomen, denk aan die tussen Israël en het Palestijnse volk. Hoe kan het dat we dit laten gebeuren? Is het misschien omdat we in onszelf een muur hebben opgebouwd om te voorkomen dat we Palestijnen als mensen zien? Willen wij onze muren en dijken zo hoog willen opwerpen zodat we de ontwikkelingen in de wereld niet meer zien? We willen misschien onze welvaart, veiligheid en eigenheid beschermen, maar vergeten dan dat we die welvaart te danken hebben aan betrokkenheid op de wereld. Juist als historische handelsnatie zouden we beter moeten weten.
We werken teveel in 'splendid isolation', ook ontwikkelingsorganisaties doen hier zelf aan mee. Marktwerking onder deze organisaties leidt ertoe dat ze zich afzonderlijk moeten profileren en ontwikkelingssamenwerking teveel ontwikkelingshulp blijft. Het ergste is dat we niet in staat zijn om de armoede als probleem op te lossen. De Millenniumdoelen worden zo niet gehaald. Het IMF legt een neoliberaal model op aan ontwikkelingslanden, terwijl mensen geen toegang krijgen tot basisvoorzieningen, land en krediet. Democratisering en participatie worden teveel naar de achtergrond geschoven.
De problemen van vandaag kunnen we niet overlaten aan vrije krachten of aan de macht van een paar landen. We hebben volgens Doekle een nieuwe wereldorde nodig. Nieuwe duurzame ontwikkeling gepaard aan globalisering vraagt om het werkelijk delen van macht, werkelijke partnerschappen met medewereldburgers.
Geloofwaardige globalisering betekent dat wij ons manifesteren als wereldburgers. Het is bovendien een misvatting om te denken dat we goed voor onszelf zorgen door ons van de rest van de wereld te isoleren. We zijn afhankelijk van de wereld. We kunnen het ons helemaal niet permitteren om ons af te sluiten van de rest van de wereld. Gelukkig groeit er nu wereldwijd ten gevolge van de kredietcrisis wat bereidheid om in te grijpen in een rauw kapitalisme. Het zal er echter om moeten gaan om dat ingrijpen te verbinden met het streven naar duurzaamheid. Als wereld staan we op een kantelpunt. We hebben de kans om dat moment te pakken. De wereldleiders kunnen dat momenteel doen. Zij kunnen kiezen voor een nieuwe wereldorde gericht op duurzaamheid.

omhoog

'Op het leven'

Op feestelijke wijze werd de dag afgesloten met de presentatie, door Jan Jorrit Hasselaar (freelance medewerker van Disk) en ondergetekende, van de duurzaamheidspecial. Bij Disk is aan deze special gewerkt in de overtuiging dat ook de lokale kerk een rol kan spelen bij het streven naar duurzaamheid, en dat niet alleen praktisch maar ook spiritueel. Natuurlijk is wanneer je het over kerk hebt ook altijd de 'kerkfabriek' aan de orde, dat wil zeggen de wijze waarop en de keuzes waarmee we materieel gestalte geven aan de plaatselijke geloofsgemeenschap. Daarbij gaat het onder meer om mensen, geld, grond, gebouwen en energie. Maar wanneer je het over kerk hebt, gaat het ook over spiritualiteit, over traditie en over het Bijbelse verlangen naar gerechtigheid, vrede en heelheid van de schepping. Het verlangen dat ons aanzet tot het zoeken naar meer duurzame keuzes, maar het verlangen ook dat we nodig hebben om dat zoeken op de langere termijn vol te houden.
De special die de naam draagt 'Op het leven', biedt dan om te beginnen ook inspiratie. De drie P's van duurzaamheid - profit, people en planet, die staan voor geld, medemensen en natuur - worden vanuit de christelijke traditie doordacht. Precies in het midden van de special bevindt zich de Quick Scan, waarmee men zich snel een beeld kan vormen van hoe duurzaam de eigen lokale geloofsgemeenschap nu al is. Vervolgens bevat de special suggesties en handelingsperspectieven waarmee gewerkt kan worden aan het verder verduurzamen van de lokale geloofsgemeenschap.
Aan het begin van de presentatie werd even teruggekeken op de voorgeschiedenis van de duurzaamheidspecial. Het begon eigenlijk allemaal in het najaar van 2005 met de vraag van PKN-gemeentepredikant Bert Altena uit Assen of er zoiets bestond als een Accra-scan. Zo'n scan zou lokale kerken helderheid moeten geven of hun eigen keuzes wat financieel-economisch, sociaal en ecologisch rendement betreft in balans zijn. Dat in ieder geval niet kerken sociale en ecologische schade negeren.

omhoog

Website

Naast de duurzaamheidspecial werd ook de website www.duurzamekerk.nl gepresenteerd. Deze website wordt het komende jaar verder ontwikkeld. Het is de bedoeling dat lokale kerken op deze site de informatie kunnen vinden die ze nodig hebben om te kunnen werken aan de verdere verduurzaming van hun lokale geloofsgemeenschap. Het aantal onderwerpen, suggesties en handelingsperspectieven zal in de loop van de tijd groeien, er zal doorverwezen worden naar andere sites en organisaties. Tijdens de presentatie werd het eerste exemplaar van de special aangeboden aan Bert Altena. Op deze wijze werd de special symbolisch ook aangeboden aan de lokale kerk. De presentatie en daarmee ook de dag werd afgesloten met een gezamenlijke toast 'Op het leven', waarna een vocal group het geheel muzikaal opluisterde met een aanstekelijke mengeling van spiritual en gospel.

omhoog

Terug naar openingspagina Werken aan een geloofwaardige economie

home