home

PROJECTEN

ARBEIDSPASTORAAT, KERK EN LANDBOUW

Een oase voor stedelingen

Door Gerard van Eck

Jan Huijgen: “Ik keerde terug naar mijn geestelijke wortels en de kerkelijke traditie waarin ik opgegroeid ben.”Inleiding
Boerderij-plus-concept
Kloostertradities als bron van inspiratie
Groene diensten
Netwerken

Inleiding

Jan Huijgen is boer-ondernemer op de Eemlandhoeve en filosoof van het nieuwe platteland. Hij heeft het eeuwenoude familiebedrijf stap voor stap omgevormd tot een heus dorpje, inclusief dorpsstraat en aanliggende gebouwen. In het centrum is de potstal voor de zoogkoeien. Daaromheen liggen de vergaderruimtes, de winkel, kantoren, het landschapshuis, de zorgboerderij en andere ruimtes. Hij is op regionaal, landelijk en Europees niveau betrokken bij de vernieuwing van de plattelandscultuur en de landbouw.

De familie Huijgen is een oude boerenfamilie uit het Eemland. De boerderij stond oorspronkelijk middenin het dorp Spakenburg. Het totale eigendom van de familie lag echter over meer dan zeven plekken verspreid. Tot 1990 bleef deze onhandige situatie bestaan. Met de nieuwe landinrichting van de polder is de boerderijen uit de bebouwde kom verplaatst naar het nationaal landschap Arkemheen-Eemland, aan de rand van de gemeente Bunschoten-Spakenburg. Op dat moment begint onder leiding van de inspirerende Jan Huijgen het verhaal van de Eemlandhoeve.

omhoog

Boerderij-plus-concept

Jan Huijgen groeide op in een gezin met vijf kinderen. Hij was van de drie jongens het meest geïnteresseerd in het boerenbestaan. Toen zijn studie aan de Landbouwuniversiteit Wageningen ten einde liep, overleed zijn vader. De broers besloten de bedrijfsvoering zo lang over te nemen. Nadat Jan zijn studie had afgerond runde hij een tijdlang met zijn broer Wouter de boerderij. Omdat hij niet fulltime hoefde te werken, combineerde hij de werkzaamheden op de boerderij met lesgeven aan de Christelijke Agrarische Hogeschool. Ook vond hij nog tijd om een studie filosofie te beginnen. In 1991 verbleef hij met zijn gezin zelfs een jaar in Toronto om een studie te kunnen volgen. In datzelfde jaar gaf zijn broer te kennen dat hij niet verder wilde met het werken op de boerderij. Wouters keuze stelde Jan voor een zware beslissing. Wat moest er gebeuren met de eeuwenoude familieboerderij? Moest hij die opgeven, moest hij fulltime aan de bak als boer, of was er een andere mogelijkheid?
Terwijl hij nog in Toronto verbleef kreeg Jan een idee. “Ik werd me daar te midden stedelingen bewust van het tegoed van het platteland, van de ruimte en de sociale samenhang die daar bestaat. Toen is de droom ontstaan waar ik nu aan werk. De boerderij moest een plek worden waar stad en platteland dichterbij elkaar kwamen. Waar mensen kunnen bijkomen van het drukke leven, maar ook een plek waar het boerenbestaan in stand blijft.”
Na zijn terugkeer uit Canada is Jan in 1992 begonnen met het omvormen van het traditionele boerenbedrijf tot een multifunctioneel oord. Als eerste wil hij het boerenbedrijf gaan combineren met landbouw- en natuureducatie. Zijn wens is om scholen te ontvangen, zodat kinderen en studenten meer vertrouwd raken met het boerenleven en de natuur. Vanwege allerlei beperkingen blijkt het echter een lastige klus om de plannen voor een boerderij-plus te realiseren. Maar na lobbywerk bij de gemeente krijgt Jan toestemming om een stal met een voorhuis te bouwen. Met de aanleg van een natuurroute wordt de hoeve voor recreanten ontsloten en krijgt de educatieve functie meer reliëf. In 1993 opent de Eemlandhoeve de deuren met een potstal en een voorhuis.

omhoog

Kloostertradities als bron van inspiratie

Maar de tijd is nog niet rijp voor het boerderij-plus-concept. Het was niet toegestaan om het voorhuis te gebruiken voor niet-agrarische doeleinden. Bovendien waren met het drastisch kelderen van de vleesprijzen de werkzaamheden niet vol te houden. Er was hard geld nodig. Jan denkt dan lang en diep na. Hij realiseert zich dat de strategie van moderniseren –uitbreiden en efficiënter werken om veel te kunnen produceren tegen lage prijzen – zoals die in de landbouw tot dan toe geldt, slechts voor enkelen weggelegd is. Er moeten nieuwe wegen worden gevonden. Jan Huijgen: “Ik keerde terug naar mijn geestelijke wortels en de kerkelijke traditie waarin ik opgegroeid ben. Vooral de middeleeuwse christelijke kloostertradities waren een bron van inspiratie voor mij. Een klooster was een oord, een geestelijke oase, waar zorg voor land, zorg voor producten, zorg voor mensen, zorg voor je hart en ziel en zaligheid samenkwamen. Bovendien hadden de kloosters een machtig wapen: de toegang tot de eeuwigheid. Ze hielden landheren en ridders die moorden en plunderden, met de hoge autoriteit van God een spiegel voor, waardoor de positie van de meest kwetsbare boeren en burgers verbeterde. Ze boden de samenleving een moreel ferment. Overigens is de christelijke traditie niet mijn enige inspiratiebron. Van de voormalige secretaris-generaal van de Verenigde Naties Dag Hammerskjöld leerde ik alleen te excelleren in dat wat ik echt goed kan. Ook de boer en voormalig Eurocommissaris Sicco Mansholt en de filosoof Peter Sloterdijk hebben mij diepgaand beïnvloed.”
Jan vindt uiteindelijk een weg om zijn bedrijf voort te zetten, ook al moet hij daarvoor een deel van de grond verkopen. Hij zoekt aansluiting bij de toenemende belangstelling in de samenleving voor het landleven, als tegenwicht voor een gestreste werk- en stadscultuur. Samen met een andere boer dient hij een voorstel in om zorg te dragen voor milieu en natuur in het buitengebied van de gemeente. In dat plan draait het om educatie, recreatie en overnachtingsmogelijkheden, bedoeld om burgers meer bij het landschap in hun omgeving te betrekken. In september 1999 vindt de uitbreiding van de Eemlandhoeve plaats met de start van de regionale agrarische natuurvereniging Ark & Eemlandschap. In dezelfde tijd opent de hoeve ook een boerderijwinkel met biologische streekproducten.

omhoog

Groene diensten

De Eemlandhoeve biedt een keur aan groene diensten aan.Elders in de regio ontdekken boeren en burgers de waarden van hun woon- en leefgebied. Naast het boerenwerk ontstaan dan ook steeds meer initiatieven. Om al de activiteiten in het gebied op elkaar af te stemmen wordt de Coöperatie Stadteland opgericht. De leden brengen deskundigheid in en profiteren van het aanbod van de andere deelnemers. Stadteland wil groene diensten ontwikkelen en aanbieden: naast streekproducten ook onderwijs, toerisme, training, landschapsbeheer en zorg.
De Eemlandhoeve heeft inmiddels zelf een keur aan groene diensten ontwikkeld. Schoolklassen komen regelmatig langs. Er zijn educatieve arrangementen voor lager, middelbaar en hoger onderwijs. En nadat de boerderij in de media en bij de landelijke overheid bekend is geraakt als voorbeeld van een vernieuwend plattelandsbedrijf, beginnen de boekingen voor vergaderruimten gecombineerd met boerenlunch binnen te stromen. Veel grote bedrijven, maar ook geloofsgemeenschappen, zoeken bewust een locatie met een landelijke en rustieke uitstraling.
Op het erf van de hoeve staat ook het Landschapshuis Eemland dat dienst doet als één van de bezoekerscentra in het nationaal landschap Arkemheen-Eemland. Het landschapshuis is in oktober 2008 geopend door een vertegenwoordiger van Eurocommissaris Marianne Fischer-Boel. Bewoners en bezoekers van het gebied kunnen er informatie krijgen over het gebied. Ook is het landschapshuis een plek waar exposities en bijeenkomsten worden gehouden. De Ambassadeurs en de Vrienden van het Nationaal Landschap vinden hier ook onderdak.
Ook de zorgboederij d’Boerenkiel vindt een onderkomen op de hoeve. De zorgboerderij biedt vanuit een christelijke levensvisie dagactiviteiten aan mensen die niet terecht kunnen op de reguliere arbeidsmarkt. Bij de keuze van deze activiteiten wordt aansluiting gezocht bij het dagelijkse leven en werken op een boerderij. Op de Eemlandhoeve lopen momenteel zo'n veertig koeien met hun kalveren en pinken (eenjarigen). De dieren worden ‘s winters in de potstal gehouden, centraal op het erf. Verder zijn de moestuinen op het erf met ‘vergeten groenten’, aardappels, groente en fruit waar de nodige werkzaamheden door de ‘hulpboeren’ te verrichten zijn.
En nog is de ideeënstroom van Jan Huijgen niet opgedroogd. Zo heeft hij plannen om activiteiten te gaan organiseren rond voedsel en gezondheid. “Veel ziekten waar mensen vandaag de dag mee te maken hebben zijn toe te schrijven aan het consumptiepatroon. Ik denk aan contacten met de preventieve gezondheidszorg. Ook wil ik in de toekomst op de hoeve een overnachtingsgebouw en een kapel bouwen, zodat mensen hier zoals in een klooster terecht kunnen om zich in alle rust te bezinnen op hun relatie met de Creator. Het geraamte van de kapel staat er al.”

omhoog

Netwerken

De activiteiten van Jan Huijgen beperken zich al lang niet meer tot de Eemlandhoeve. Hij is op verschillende niveaus betrokken bij de vernieuwing van de plattelandscultuur en de landbouw. Zo werd in 2008 op de hoeve het eerste Regionale Innovatie Centrum (RIC) van Nederland opgericht. Boeren, plattelandsondernemers, overheden en kennisinstellingen bundelen hier hun krachten om de regionale kwaliteiten zo optimaal mogelijk te ontplooien. Huijgen: “Alom wordt erkend dat het hedendaagse platteland veelzijdig is en rijk aan waarden. Maar hoe die betekenis vorm moet krijgen, bleef vooralsnog onduidelijk. Met de komst van een RIC is de eerste steen gelegd voor een kenniscentrum waar nieuwe ideeën kunnen uitgroeien tot volwaardige projecten die voor iedereen nut hebben. De bedoeling is ook elders innovatiecentra op te richten, elk met specifieke expertise voor hun regio.”
Daarnaast is Jan ook op landelijk en Europees niveau betrokken bij programma’s gericht op de ontwikkeling van een veelzijdig platteland en een multifunctionele landbouw. “Als ondernemer kijk ik graag vooruit. Ik zie nationaal en Europees een netwerk van plattelandoases ontstaan van bijzondere innovatieve broedplaatsen. Ik heb inmiddels een aantal van die bijzondere plekken in Europa bezocht, met bijzondere, geïnspireerde en daadkrachtige plattelandondernemers. Ik zou met hen en met andere betrokkenen vanuit verschillende hoeken, de volgende stap willen zetten naar de Europese – en vervolgens wellicht ook een globale – ondernemende beweging van het veelzijdige platteland.”

Gerard van Eck is eindredacteur van OndersteBoven.
Voor meer info: www.eemlandhoeve.nl, of: http://blog.eemlandhoeve.nl/. Het door Stijn Postema en Tjirk van der Ziel geschreven boek Cityside Oasis biedt informatie over de rol van de Eemlandhoeve in de plattelandsontwikkeling. Het boek is te koop via de hoeve.

Terug naar openingspagina arbeidspastoraat, kerken en landbouw

home