home

ONDERSTEBOVEN
Tijdschrift van DISK

OM SOCIALE RECHTVAARDIGHEID
Drie jaar samen tegen armoede: is welvaart nu van iedereen?

OndersteBOVEN, 14(2000)3
door Hub Crijns

Inleiding
Activiteiten
Inkomen belangrijk
Ontsnappen aan drijfzand
Top 5 armoedebestrijding
Studie en gesprek
Offensief
Om sociale rechtvaardigheid

Vanuit de plaatselijke beweging van groepen tegen armoede is vaker verwoord dat een krachtiger gezamenlijk optrekken nodig is. Dat signaal is in 1997 opgepakt in de Conferentie die de besturen van Raad van Kerken in Nederland, vakcentrales FNV en CNV en Humanistisch Verbond en Humanitas om de twee jaar met elkaar hebben. Hoe is het daarna vormgegeven?

In april 1997 is besloten niet alleen te praten, maar vooral het doen te versterken. Namens de Raad van Kerken in Nederland participeert vanuit Arbeidspastoraat DISK Hub Crijns in het Platform Armoedebestrijding KHV, dat tijdens de Tweede Sociale Conferentie van 30 oktober 1997 is gepresenteerd. De betrokken organisaties willen hun strijd voor solidariteit en tegen uitsluiting versterken. Landelijk door samen de politiek te beïnvloeden. In de eigen organisatie door aan het eigen werkprogramma stevig vorm te geven. Plaatselijk door elkaar op te zoeken, aan te spreken, en uit te nodigen samen te werken. Het Platform Armoedebestrijding KHV ziet die drie taken als uitdaging en doel. De organisaties zijn om de beurt voorzitter en secretaris. Dit jaar leidt de Raad van Kerken het Platform.

omhoog

Activiteiten

Als eerste activiteit hebben ruim 40 personen, die vanuit de vijf organisaties regionaal werken, elkaar ontmoet op 27 januari 1998. Als tweede activiteit is op 2 april 1998 in Den Haag een verkiezingsdebat gevoerd. In het najaar 1998 heeft het Platform Armoedebestrijding KHV onder impuls van Amsterdam Tegen Verarming en de FNV de kaarten met de tekst 'Welvaart is van iedereen, sociaal minimum omhoog!' in grote aantallen verspreid onder leden van FNV, contacten van Amsterdam Tegen Verarming, de kerken, de netwerken van Arme Kant van Nederland/EVA en arbeidspastoraat DISK en in humanistische kring.

De verzamelde 100.000 kaarten zijn op 3 december aangeboden aan minister Klaas de Vries van Sociale Zaken en Werkgelegenheid aan de ingang van de Derde Sociale Conferentie in Rotterdam. Minister De Vries geeft als antwoord dat een structurele verhoging van het minimum slecht is voor de werkgelegenheid, maar belooft dat hij dit punt zal bespreken met de Tweede Kamer. Op 3 december presenteren CDA, Groen Links, CNV en FNV een gezamenlijk - bescheiden - plan om de armoede te bestrijden. Vanwege de maatschappelijke druk vraagt de minister aan de Sociaal Economische Raad aan advies inzake hoe om te gaan met de hoogte van het sociaal minimum.

omhoog

Inkomen belangrijk

Arbeidspastoraat DISK en de Raad van Kerken in Nederland stemmen in met iedereen die er op wijst dat armoede een probleem is met heel veel kanten. Het gaat niet alleen om inkomen, maar ook om vragen rond arbeid en zorg, uitsluiting, onvolwaardig burgerschap, onvoldoende toegang tot voorzieningen. De complexiteit van het armoedevraagstuk mag echter niet worden gebruikt om te verbloemen dat tekort aan inkomen om volwaardig deel te kunnen nemen aan de samenleving het meest wezenlijke kenmerk van armoede in Nederland is. In de campagne tegen verarming en verrijking houden kerken een pleidooi voor een flinke verbetering van de laagste inkomens. Het sociaal minimum is te laag, en gezien de opgelopen achterstand in koopkracht is een generieke verhoging noodzakelijk. Zeker in een tijd waarin het de baanhebbers economisch weer voor de wind gaat.

Over de manier waarop verbetering van de mensen met een sociaal minimum zou moeten plaats hebben bestaan echter zeer uiteenlopende meningen binnen de kerken, binnen de beweging van uitkeringsgerechtigden, binnen de vakbeweging en binnen de politiek. Het voornaamste verschil van mening betreft of men beleid wil met een landelijke en generieke tendens of met een gedecentraliseerde en specifieke tendens.

In 1998 heeft de werkgroep de Arme Kant van Nederland geprobeerd een voorstel te lanceren voor een actie om via het introduceren van een 'dertiende maand' te komen tot verhoging van het sociaal minimum. Na een lange voorbereiding kwam dit voorstel uiteindelijk in de vergadering van 25 januari 1999 van de Raad van Kerken in Nederland aan de orde. Hier bleek de verdeeldheid over de beste manier om de inkomens te verbeteren een obstakel om door te gaan met deze voorgenomen actie. Ook het bestuur van Arbeidspastoraat DISK kon het geschetste dilemma niet oplossen. Er moest worden gezocht naar nieuwe wegen.

omhoog

Ontsnappen aan drijfzand

Het pleidooi voor een generieke verhoging mag zich niet verheugen in een warme belangstelling van politiek Den Haag. In de Sociaal Economische Raad is uitvoerig stilgestaan bij deze kwestie, aangezien het kabinet om een advies had gevraagd. Een meerderheid van de Raad beargumenteert in juni 1999 waarom een algemene verhoging van het sociaal minimum slecht is voor de economie in het algemeen en voor de werkgelegenheid in het bijzonder.

Een minderheid van de Raad zegt tegen een algemene verhoging te zijn, omdat men vóór specifieke maatregelen is voor met name hen, die inkomensondersteuning het hardste nodig hebben. Deze minderheid wil het beschikbare geld dus gericht inzetten. Halverwege het jaar is het debat rond de verhoging van het sociaal minimum volledig vastgelopen. En hoezeer ook door onderzoekers aangetoond wordt hoe de arme kant van Nederland het herstel van de economische groei door de jarenlange bezuinigingen mee betaald heeft en hoezeer bepleit wordt, dat de minima huishoudens nu ook in de gegroeide welvaart mogen delen: het mag niet baten. Ideologische argumentatie ging en gaat boven wetenschappelijke en sociaal-ethische argumentatie.

Arbeidspastoraat DISK heeft vervolgens binnen de gegroeide samenwerking van het Platform Armoedebestrijding KHV (Kerken, Humanisten en Vakcentrales) gezocht naar een ontsnappen aan dit drijfzand.

omhoog

Top 5 armoedebestrijding

Binnen het Platform Armoedebestrijding KHV is intensief van gedachten gewisseld hoe de vastgelopen discussie over inkomensverbetering voor de minima vlot te trekken. Ook binnen deze kringen lopen de meningen over de beste oplossingen uiteen. Met name was er een groot verschil van inschatten over de effectiviteit van generieke of specifieke maatregelen. Daarom werd besloten om een breed coalitieberaad inkomensherverdeling te organiseren om alle mogelijke oplossingen op een rij te zetten en te bediscussiëren. Voor dit debat werden niet alleen kerken, humanisten en vakcentrales uitgenodigd, maar ook vertegenwoordigers van organisaties van uitkeringsgerechtigden, en gehandicapten, alle politieke partijen en diverse andere organisaties die met dit thema te maken hebben. Dit coalitieberaad vond plaats op 7 september 1999 in Den Haag.

Elke organisatie had voorafgaande aan het Beraad een Top 5 Armoedebestrijding ingediend. Al die voorstellen zijn in een matrix gebracht. Vervolgens werd bekeken of er clusters zijn, waarop coalities zijn te vormen. De voorstellen hadden betrekking op generieke of algemene maatregelen; categoriale of specifieke instrumenten; lokale manieren en fiscale mogelijkheden. In een warm zaaltje ontspon zich een flitsend debat tussen specialisten. Weinig ideologie en des te meer onderhandelingen over concrete voorstellen.. Al doende ontstond een pakket aan maatregelen dat er zijn mag. Diverse sprekers hebben benadrukt, dat het geen structurele oplossing is voor de brede armoedeproblematiek, maar wél een duidelijke stap vooruit. Er is een impasse doorbroken. Armoedebestrijding blijkt niet een kwestie van óf-óf, maar van én-én.. In het najaar bleek dat de politiek in Den Haag geen enkele moeite had om dit pakket armoedebestrijding, dat gauw zo'n anderhalf miljard gulden kost, vast te stellen. Gezien het succes orgniseert het Platform Armoedebestrijding op 5 septemnber 2000 wederom een Coalitieberaad Inkomensherverdeling.

Tenslotte bleek uit het debat, dat er eigenlijk nog veel meer gedaan moet worden. De samenvatting van die trend is: 'minder private rijkdom en minder publieke armoede'. Daar zou de toekomstige belastingherziening een belangrijke rol in kunnen spelen. Maar zijn alle spelers wel voldoende bezig met de achtergronden van die herziening? Een fundamenteel debat is nodig en wenselijk.

omhoog

Studie en gesprek

Onder impuls van onder andere Arbeidspastoraat DISK is in 1999 dat fundamentele debat gevoerd. Op de Conferentie 'Gelijker = Rijker' van 29 januari 1999 is aan alle levensbeschouwelijke richtingen gevraagd hoe zij denken over rijkdom en verrijking. De Conferentie leidde tot verschillende publicaties. Zoals het studieboek 'Gelijker=Rijker. Over rijkdom, verdeling en sociale ethiek' en de handreiking voor een cursus in groepsverband 'Het oog van de naald en de kameel'. Ook over de belastingherziening wordt een debat opgezet. Met name de kerken beklemtonen dat een fundamentele en sociaal-ethische argumentatie belangrijker is dan een praktische en macro-economische, hetgeen eind november 1999 blijkt uit een brief van de Raad van Kerken in Nederland.

Het debat tussen het Platform Armoedebestrijding KHV en het kabinet heeft een vervolg gekregen op 22 november tijdens een gesprek met minister De Vries van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en minister Van Boxtel van het Grote Stedenbeleid. Opvallend in dit gesprek is de open toonzetting. Nu eens niet ministers die op allerlei manieren ontkennen dat er armoede is of aangeven dat er geen geld is. Maar wel ministers die stellen dat ze heel veel doen tegen uitsluiting, onder andere via het grote steden beleid, en benieuwd zijn hoe ze met de organisaties uit het middenveld alle krachten kunnen inzetten in het bestrijden van armoede en uitsluiting.

omhoog

Offensief

De organisaties van het Platform Armoedebestrijding KHV hebben meegedaan aan de reeks Sociale Conferenties en dus ook aan de Vierde Sociale Conferentie, zoals op 14 oktober 1999 gehouden in Hilversum. Na afloop vond iedereen dat de show, de ontmoeting en de opkomst prima was. Maar de inhoud is in politieke betekenis onvoldoende uit de verf gekomen. Volgens de leden van het Platform Armoedebestrijding KHV zou van deze Vierde Sociale Conferentie met name een krachtige beleidsuitspraak hebben moeten uitgaan. De serie van eerdere Conferenties, ondersteund door Jaarrapporten, zou te zien zijn als een inventarisatie van knelpunten en een formuleren van politieke prioriteiten. Zo'n Vierde Conferentie zou zich dan kunnen uitspreken over een meerjarenbeleid voor de komende eeuw.

De organisatoren hebben echter niet voor zo'n inhoudelijk debat gekozen. Daardoor is er te weinig bereikt. Daarom heeft het Platform Armoedebestrijding KHV besloten de vijfde Sociale Conferentie van het jaar 2000 in deze zin nadrukkelijk te willen beïnvloeden. In dat besluit is Sjakuus als samenwerkingsverband van vakbonden en uitkeringsgerechtigden gekend en zij doen mee aan een eigen evaluatie van vijf jaar armoedebeleid.

Wat heeft de overheid nu feitelijk gedaan? Wat hebben de organisaties gedaan? En hoe hebben mensen de afgelopen vijf jaar ervaren? Die drie vraagstellingen zijn sinds vorig jaar binnen een groot project aan de orde. Op 9 mei hebben 200 deelnemers de concepten van zes onderzoeken besproken. Tevens is een basis gelegd voor een gezamenlijk manifest, dat voor de jaren 2000 tot 2005 de politieke agenda moet bepalen. Op 30 oktober is in een gezamenlijke conferentie met 500 mensen de uitkomst van dit project gepresenteerd in de vorm van het boek 'Om sociale rechtvaardigheid'. Op dezelfde dag presenteert Aanpak de resultaten van de groepen, die een lokale agenda hebben opgesteld voor de komende vijf jaar. Vanwege de sociale rechtvaardigheid is er een offensief ontstaan, dat nog lang zal voortklinken in de komende tijd.

omhoog

Om sociale rechtvaardigheid

De anti-armoedebeweging en haar bondgenoten maken de balans op van vijf jaar strijd tegen armoede en uitsluiting in Nederland. Het boek 'Om sociale rechtvaardigheid. De strijd tegen armoede en sociale uitsluiting', van ongeveer 300 pagina's, geeft een overzicht van gevoerde acties en gepleegde inzet en de resultaten die zijn geboekt.

In het boek wordt een sociale agenda gepresenteerd, waarin concrete verbetervoorstellen staan en waarin aangegeven wordt hoe de strijd tegen armoede in de 21ste eeuw wordt voortgezet: zie het manifest 'Het Sociale Offensief'. Verder worden de thema's behandeld, die vijf jaar lang centraal hebben gestaan in het armoededebat: visie op armoede, inkomen, werk, zorg, participatie, positie van kinderen, gezondheidszorg, volkshuisvesting en voorzieningen voor gehandicapten. Daarnaast bevat dit boek twaalf interviews met mensen die aangeven wat het armoedebeleid voor hen persoonlijk heeft betekend en in hoeverre hun situatie daadwerkelijk is verbeterd door het gevoerde beleid.

Dit boek is een initiatief van het Platform Armoedebestrijding KHV en Sjakuus/Aanpak. Het Platform Armoedebestrijding KHV is een samenwerking tussen de kerken (Raad van Kerken in Nederland), de humanisten (Humanitas en Humanistisch Verbond) en de vakbeweging (FNV en CNV). Het is enkele jaren geleden opgericht om publieke aandacht te vragen voor het armoedevraagstuk. Sjakuus is het landelijke knooppunt van organisaties, die zich richten op het versterken van de positie van uitkeringsgerechtigden en het bestrijden van armoede en sociale uitsluiting. Aanpak is een breed samenwerkingsproject van landelijke, provinciale en lokale anti-armoedegroepen, organisaties van uitkeringsgerechtigden en hun bondgenoten.

De eindredactie is verzorgd door Ina Nelisse, Raf Janssen, Hub Crijns, Trudi Nederland, en Jan Schrauwen. Het boek is op 30 oktober 2000 gepresenteerd op een landelijke manifestatie in Den Haag. Het is te koop voor f 24,50 (inclusief portokosten). Dat bedrag kan men overmaken op postbanknummer 239249 t.n.v. Sjakuus te Utrecht o.v.v. 'Evaluatieboek armoedebeleid.' Het boek wordt u dan meteen toegezonden.

omhoog

Naar andere artikelen OndersteBOVEN

home