home

ONDERSTEBOVEN
Tijdschrift van DISK

DOORSTROMEN
De terugkeer van de tramconducteur

OndersteBOVEN, 15(2001)4
door Esther van der Panne
(met dank aan Karel Blanksma)

Zinvol werk op een koopje
Premies op uitstroom
Dubbel doel
ID, WIW, WSW

Nederland telt meer dan 170.000 gesubsidieerde banen. Nu er echter ook zoveel gewone banen beschikbaar zijn, rijst de vraag of deze gesubsidieerde banen moeten blijven. Veel van deze banen zijn echter niet meer weg te denken: de conducteur op de tram, de klassehulp op school, de toezichthouder op straat. Aan het einde van de rubriek Disk doorstromen, een overzichtsartikel van de problematiek rond gesubsidieerd werk.

Eind augustus van dit jaar ontstond onrust toen het rapport Aan de slag uitlekte. Daarin wordt verslag gedaan van een onderzoek naar twaalf jaar gesubsidieerde arbeid in Nederland. De ambtenaren die het onderzoek uitvoerden, concludeerden dat de subsidies weggegooid geld waren, omdat ze nauwelijks hebben bijgedragen aan de bestrijding van de langdurige werkloosheid. Vooral de Instroom- en Doorstroombanen (ID-banen, vroeger Melkertbanen) moesten het ontgelden. Ze konden volgens het rapport beter afgeschaft worden.

Er kwam kritiek op de conclusies. Een groot deel van de langdurig werklozen met gesubsidieerde baan zou zonder subsidie niet aan de slag gekomen zijn. Bovendien dienen de ID-banen nog een ander doel: ze zorgen ervoor dat zinvol werk dat bleef liggen, weer gedaan wordt.

omhoog

Zinvol werk op een koopje

Kritiek op gesubsidieerd werk klinkt al langer. Zowel de vakbonden als mensen met een gesubsidieerde baan als de Tweede Kamer hebben er moeite mee dat je vanuit een gesubsidieerde baan maar heel moeilijk doorstroomt naar een gewone baan. Het was ooit de bedoeling dat werkgevers na een aantal jaren subsidie de werkplek in een gewone baan zouden omzetten. Dat gebeurt echter maar zelden. Werkgevers hebben er geen belang bij dat een goed functionerende ID-er vertrekt. Zinvol werk wordt zo op een koopje gedaan.

Als gesubsidieerd werknemer ga je in de loop der jaren wel wat meer verdienen, maar 150% van het minimumloon is het maximum. Zeker de eerste jaren is de armoedeval een reëel probleem: doordat het inkomen van de ID-ers stijgt, lopen ze ontheffingen en subsidies mis en gaan ze er financieel nauwelijks op vooruit of zelfs op achteruit.

De ABVAKABO FNV heeft voorgesteld om een deel van de ID en WIW-banen om te zetten in regulier werk. Vroeger werden de conciërge en de conducteur op de tram immers ook gewoon betaald? Later zijn ze wegbezuinigd en nu blijkt weer dat ze onmisbaar zijn.

Sannah Seljée heeft een ID-baan voor 32 uur per week als administratief medewerkster op een basisschool. Op deze school werken nog vijf ID-ers. Sannah vindt het leuk werk, maar ze zou het prettig en rechtvaardig vinden als het een reguliere baan werd. ‘Ik doe een heleboel en ik verdien er heel weinig mee. Het werk wat ik doe, is helemaal niet overbodig.’

‘Mijn positie is relatief nog niet zo slecht: ik ben in dienst van het stadsdeel en ben ambtenaar. Dat betekent wel dat ik me particulier moet verzekeren terwijl mijn beloning dus lager is dan die van anderen. Voor mij is dat niet zo’n ramp, omdat ik niet alleen de kost hoef te verdienen. Maar veel andere ID-ers zijn alleenstaand en dan is het financieel een stuk moeilijker. Ik vind het wel vervelend dat ik me niet kan permitteren om een dag minder te werken. Bij minder dan 32 uur werken houd ik er helemaal niets aan over.’

Joop Roebroek, voorzitter van DISK, heeft al veel onderzoek gedaan naar de gesubsidieerde arbeid. Hij adviseert gemeenten op dit terrein en interviewt momenteel een aantal ID-ers. Hij ziet een probleem bij het omzetten van ID-banen in regulier werk: ‘ID-banen zijn net zo zinvol zijn als alle andere banen in de publieke sector. Die worden ook uit de publieke gelden betaald. Maar als je eist dat dit weer reguliere banen worden, krijgen veel mensen die nu wel een ID-baan hebben, geen kans meer.’

‘Vroeger vond ik het eerlijkgezegd ook "kunstbanen". Nu zie ik wat deze banen voor mensen betekenen en dat heeft me overtuigd. Ik zie mensen die door zo’n baan hun zelfrespect terug krijgen en erin slagen hun leven weer op orde te krijgen. In een reguliere baan zouden ze daar de kans niet voor krijgen. Aan de andere kant zie ik ook wel dat mensen die zouden kunnen doorstromen omdat ze meer aan kunnen, toch niet verder komen dan hun ID-baan.’

omhoog

Premies op uitstroom

Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid kiest tot nu toe voor het handhaven van het stelsel van gesubsidieerde arbeid. Het aantal gesubsidieerde arbeidsplaatsen groeit nog steeds. In 2001 moeten 55.000 ID-banen vervuld worden. In 2002 moeten er nog eens 5000 bijkomen. Daarnaast zijn er 48.000 WIW-banen en 89.000 banen in de sociale werkvoorziening (WSW).

Door het toekennen van premies probeert het ministerie te bevorderen dat de ingestroomde werknemers weer een gewone baan krijgen. Vanaf 2002 krijgen mensen die al langer dan een jaar een uitkering of een gesubsidieerde baan hebben een belastingvoordeel van maximaal 2723 euro (6000 gulden), verdeeld over drie jaar, als ze een niet-gesubsidieerde baan aanvaarden. Werkgevers krijgen een korting op de belastingafdracht van 700 euro (1543 gulden).

Doorstromen is echter niet alleen een financiële kwestie. Mensen moeten ook de kans krijgen zich te scholen en te ontwikkelen. Daar schort het bij de ID-banen nogal eens aan. Sannah Seljée doet een MBO-opleiding administratief medewerkster. ‘Dat wordt vergoed door mijn werkgever. Maar ik heb het zelf geregeld. Je moet zelf het initiatief nemen, anders gebeurt er niks.’

Joop Roebroek vindt dat er schandalig weinig gebeurt aan scholing en begeleiding. ‘De gemeenten krijgen hier behoorlijke bedragen voor. Het is onduidelijk wat daarmee gebeurt. Ze moeten veel meer verantwoordelijkheid nemen. Gemeentes sluiten een contract af met een instelling die plaatsing, scholing en begeleiding van een bepaald aantal ID-ers regelt, en dan is de kous af. Ik spreek regelmatig mensen die al een aantal maanden op hun ID-plek werken en nooit meer iets gehoord hebben van de instelling die ze zou moeten moet begeleiden.’

‘Een voorbeeld: Een Marokkaanse man kreeg een ID-baan op het anti-discriminatiebureau. Hij kwam zelf met het voorstel dat hij op die plek wilde werken. Hij heeft in Marokko een goede opleiding gehad. Met zo’n man moet je afspraken maken zodat hij verder kan komen.’

Daar ligt ook een taak voor Ondernemingsraden. Die kunnen veel meer aandacht besteden aan de positie van mensen met gesubsidieerd werk in hun instelling. Ze kunnen ervoor pleiten dat de instelling bewust beleid voert en beter kijkt of mensen kunnen doorstromen naar een gewone baan.’

omhoog

Dubbel doel

Het problematische aan gesubsidieerde arbeid is dat het een dubbel doel dient. Aan de ene kant is het een opstapje naar een gewone baan, aan de andere kant is ook iedereen die een beschermde werkplek nodig heeft, aangewezen op gesubsidieerd werk. Zo kan gesubsidieerde arbeid dus ook als permanente baan of, in beleidstermen, als eindstation worden ingezet.

De laatste jaren is in het beleid steeds meer nadruk gelegd op de gesubsidieerde baan als opstapje, met het doel mogelijk mensen aan het werk te helpen.

Eind 2002 moet het bestand van langdurig werklozen helemaal doorgelicht zijn en moet iedereen die daarvoor in aanmerking komt een aanbod voor scholing of werk gekregen hebben. Deze ‘sluitende aanpak’ is niet vrijblijvend. Uitkeringsgerechtigden krijgen met sancties te maken als ze een baan of scholingstraject weigeren. Gesubsidieerde banen zijn een belangrijk onderdeel van de trajecten. Het is de vraag of in deze aanpak genoeg ruimte zal blijven voor gesubsidieerd werk als permanente baan. En wie komen in aanmerking voor zo’n permanent gesubsidieerde baan?

Joop Roebroek pleit voor maatwerk en duidelijke afspraken. ‘Ik ga ervan uit dat je mensen optimale kansen moet bieden. Je zult telkens moeten kijken wat iemand kan. Kan iemand het beste in een gesubsidieerde baan blijven? Kan iemand regulier werk gaan doen? Het is vooral belangrijk dat daar beter over gesproken wordt. Nu weten mensen vaak niet waar ze aan toe zijn. Ze kennen hun rechten en hun plichten niet, en dat wordt ze ook niet verteld.’

omhoog

ID, WIW, WSW

ID-banen (Instroom-Doorstroombanen) zijn banen van 32 uur per week bij instellingen in de collectieve en non-profitsector. Ze zijn bedoeld voor mensen die minimaal een jaar werkloos zijn. Iemand begint met een ‘I-baan’ op het niveau van het minimumloon. Wie vijf jaar een I-baan heeft, stroomt door naar een zwaardere ‘D-baan’. Men mag maximaal 150% van het minimumloon verdienen en valt verder onder de CAO van het bedrijf waar men werkt. De werkgever krijgt een subsidie van maximaal 125% van het minimumloon.

Naast ID-banen bestaan er WIW-banen, in het kader van de Wet Inschakeling Werkzoekenden. Ook die banen zijn bestemd voor (langdurig) werklozen. WIW’ers kunnen maximaal 120 % van het minimumloon verdienen en vallen onder een aparte WIW-CAO.

WSW-banen, in het kader van de Wet Sociale Werkvoorziening, zijn bedoeld voor gehandicapten die een beschermde werkomgeving nodig hebben.

omhoog

Naar andere artikelen OndersteBOVEN

home