home

ONDERSTEBOVEN
Tijdschrift van DISK

GLOBALISERING EN ARBEIDSMIGRATIE
Verslag 1 mei conferentie 2002

OndersteBOVEN, 16(2002)2
door
Hub Crijns

Grotere openheid voor arbeidsmigratie
Van polderburger naar wereldburger
Migranten op de werkvloer hebben normale rechten
Drie scenario’s rond arbeidsmigratie

Grotere openheid voor arbeidsmigratie

Op 1 mei 2002 organiseerde het Platform Economische Gerechtigheid in vergadercentrum De Eenhoorn in Amersfoort een 1 Mei Conferentie over globalisering en arbeidsmigratie. Mgr. Ad van Luyn, bisschop van Rotterdam, noemde "verruiming van de mogelijkheden van arbeidsmigratie als uiting van solidariteit noodzakelijk, maar die mag alleen dan als deze migratie ten voordele komt van de migranten en de gemeenschappen waar zij vandaan komen". Lodewijk de Waal, voorzitter FNV, stelde dat "ieder mens basisrechten heeft, zoals het recht zich te organiseren en het recht op normale arbeidsomstandigheden en minimale beloning." De uitspraak van De Waal dat "illegalen daarom ook lid kunnen worden van de FNV en beschermd dienen te worden tegen uitbuiting, los van de vraag of iemand legaal of illegaal betaald werkt", riep de volgende dag hoge golven van emotie op in de kranten. Beide inleiders gingen er in hun speech van uit dat geen mens illegaal is. Daar sluit het principe bij aan, dat geld eerder moet verhuizen naar arbeid dan arbeid naar geld. Aan deze Dag van de Arbeid activiteit deden Arbeidspastoraat Lian/Disk, de Commissie Justitia et Pax Nederland, Oikos, de werkgroep migrantenweek van de Raad van Kerken in Nederland, Humanistische en Islamitische organisaties mee. In vier werkgroepen bespraken 120 deelnemers een aantal dilemma's rond de positie van arbeidsmigranten.

omhoog

Van polderburger naar wereldburger

Bisschop Van Luyn schetste hoe de West-Europese landen in de complexe problematiek van de arbeidsmigratie voor moeilijke dilemma’s en afwegingen van belangen staan. De vraag hoe vreemdelingen toe te laten en met hen om te gaan staat hoog in de publieke belangstelling. In de argumenten pro en contra lopen de emoties hoog op. Het vraagstuk kan benaderd worden vanuit de tekorten, die wij hier hebben, op korte en langere termijn. We kunnen ook kijken naar de noden elders op de wereld. Ook de globalisering van de economie is een belangrijke factor bij arbeidsmigratie. "De centrale vraag die steeds terugkeert wat betreft de arbeidsmigratie is: welke belangen prevaleren of geven de doorslag, die van de landen in het Noorden of die van de landen in het Zuiden? Moeten de landen in het rijke Westen niet meer oog hebben voor de mondiale rechtvaardigheid en zich het lot aantrekken van de arme landen, ook ten koste van het eigenbelang?"

Om deze vraag te beantwoorden gaat bisschop Van Luyn te rade bij het katholieke sociale denken. De bisschop noemt de universele dimensie van de katholieke kerk als wereld geloofsgemeenschap, die de schepping beschouwt als voor iedereen. Elk mens is als uniek persoon geroepen tot verantwoordelijkheid voor zichzelf, de gemeenschap en de schepping in relatie tot God, Wegens zijn sociale natuur kan de mens slechts tot ontplooiing komen in een gemeenschap. Ondanks individuele of sociale verschillen zijn alle mensen gelijkwaardig. Zo komt ook de katholieke kerk tot de verwoording van "persoonlijke mensenrechten, die onvervreemdbaar zijn en in alle omstandigheden gerespecteerd dienen te worden."

Volgens bisschop Van Luyn "bestaat er dus een recht op emigratie, maar niet automatisch een recht op immigratie in elk willekeurig land." Rijke landen dienen dus geen beleid te voeren van afweer en tegengaan van migratie, maar met een beroep op het ‘bonum comune’ zich te verplichten tot wereldwijde solidariteit. Deze solidariteit sluit elke ‘bevoorrechting’ van de ene groep ten koste van de andere uit. "Als er al van enige voorkeur sprake mag zijn, dan kiest het evangelie voor de geringsten, de armsten, de meest uitgeslotenen." In zijn speech houdt bisschop Van Luyn een pleidooi om bij het vraagstuk van arbeidsmigratie te werken met een evenwicht van belangen hier en noden elders en toont hij zich een voorstander van het bestrijden van de oorzaken van migratie. Met name door het verkleinen van de kloof tussen rijk en arm. Concrete voorstellen zijn: minder handelsprotectionisme door de rijke landen, schuldkwijtschelding aan de arme landen, 0,7% van het Bruto Nationaal Product aan ontwikkelingshulp geven, en als EU-landen nastreven dat democratische rechtsstaten ontstaan in de wereld. Nodig is ook de "bereidheid tot versobering hier, wat betreft de ongeremde drang tot consumptie en productie".

De waardenoriëntatie van de katholieke sociale leer legt volgens bisschop Van Luyn de nadruk op de ontwikkeling van alle volkeren en op de internationale solidariteit. "Waar in Nederland en andere Europese landen de discussie over de arbeidsmigratie gedomineerd dreigt te worden door enerzijds het veilig stellen van nationale belangen en anderzijds door de angst voor de komst van nog meer vreemdelingen, bevat de sociale leer van de kerk een pleidooi voor mondiale sociale rechtvaardigheid: van polderburger tot wereldburger!".

omhoog

Migranten op de werkvloer hebben normale rechten

FNV voorzitter Lodewijk de Waal haalde de volgende dag alle kranten met zijn stelling dat "de FNV voortaan ook illegale werknemers toelaat als lid en hen gaat bijstaan bij het verkrijgen van goede arbeidsvoorwaarden". De Waal meent dat zijn vakcentrale en de onderliggende bonden zich in het verleden te veel aangetrokken hebben van het politieke beleid in Nederland ten aanzien van illegalen. Hij vindt dat de vakbeweging zich moet realiseren waar het om begonnen is: gelijke arbeidsvoorwaarden voor gelijk werk. ,,Ze zijn er en ze werken hier. En wij laten collega's niet zakken. De kwestie illegaal of legaal is een politiek vraagstuk. Voor ons is iedere werknemer gelijkwaardig.'' Vooral het VNO-NCW en minister Vermeend (sociale zaken en werkgelegenheid reageerden woedend.

Van die woedende reactie was tijdens de Conferentie zelf niets te merken. De tevens aanwezige Ronald de Ley, als adviseur sociale zaken in dienst van VNO-NCW, kan zich volledig vinden in de stap die de FNV zet. ,,Het is legitiem om als vakbond te weigeren het onderscheid te maken. Tenslotte is het vraagstuk legaal of illegaal een politiek probleem. Op basis van de internationale verdragen over arbeid, dienen mensen die werken, netjes behandeld te worden, ongeacht hun status.' De Ley, tevens in dienst van de werkgeversvereniging AWVN, heeft problemen met de situatie zoals die nu praktijk is. ,,De werkgevers worden door de politiek verplicht te acteren als vooruitgeschoven politiepost. In Nederland bestaat geen algehele legitimatieplicht; dan is het toch vreemd dat je, zodra je arbeid verricht, je te allen tijde moet kunnen legitimeren.'' Hij is het met De Waal eens dat er nu een vreemd twee-sporenbeleid bestaat als het gaat om globalisering. ,,Waar kapitaal zich vrij over de wereld kan bewegen, geldt dat voor mensen zeker niet. Onze sociale voorzieningen zijn niet ingesteld op de globalisering.''

Door deze media opschudding verdween de rest van de speech van De Waal en van de Conferentie in het niet. Terwijl de Waal uitgebreid was ingegaan op de oorzaken van migratie, bouwstenen voor vakbondsbeleid rond migratie aandroeg en op twee punten diverse concrete voorstellen aanreikte. Hoe kunnen we met beleidsbeïnvloeding, lobbywerk en betere regelgevingde positie van arbeidsmigranten versterken? Hoe kunnen we de regelgeving verbeteren? Wat is nodig om de uitbuiting van dit moment te voorkomen of op te heffen? En de Waal sloot af met: "Als het om de mensenrechten gaat moeten we samen, als humanisten, katholieken, protestanten, moslims, en sociaal-democraten, strepen in het zand zetten, zodat de opvang van mensen beter wordt en vreemdelingenhaat geen kans krijgt."

omhoog

Drie scenario’s rond arbeidsmigratie

Uit de workshops en tijdens het plenaire slotforum onder leiding van Tineke van den Klinkenberg van ‘Forum’ werden drie scenario’s besproken inzake het omgaan met arbeidsmigratie. Deze drie zijn achtereenvolgens:

a. een streng toelatingsbeleid: de grenzen dicht rond Fort Europa;
b. een open toelatingsbeleid: geen grenzen, iedereen is welkom;
c. een restrictief toelatingsbeleid: wel grenzen en criteria voor toelating.

Een open toelatingsbeleid vormt als ideaal een belangrijke uitdaging, vooral vanuit ethische uitgangspunten. Op langere termijn is een vrij verkeer van personen wenselijk. Tegenstanders noemen de risico’s voor uitholling van de sociale samenhang, een oplopen van de kosten voor sociale zekerheid, ook als migranten per jaar geleidelijk rechten opbouwen, en wijzen op het perspectief dat ontbreekt in de huidige politieke landkaart. Een vrije arbeidsmigratie dupeert de arme kant van Nederland.

Een streng toelatingsbeleid kent ook zijn voorstanders: de ecologie is al belast, het land is vol en we hebben nog een grote arbeidsreserve, die niet aan het werk komt. Tegenstanders wijzen op de problemen rond uitbuiting, zwarte economie, spanning rond het uitzettingsbeleid, en de positie van illegale mensen. Het huidige strenge asielbeleid gaat ten koste van de zwaksten. Je houdt voor arme landen de boot af.

De eerste twee scenario’s kenden allebei voorstanders, maar op argumenten bleken de tegenstanders in de meerderheid. Dus besprak de conferentie met name de pro’s en contra’s van een restrictief toelatingsbeleid. Hoe smal of hoe ruim kan deze quotering zijn en welke criteria kunnen we hanteren?

Vanuit workshop vier ‘Zijn wij rijp voor arbeidsmigranten’ werd aangegeven, dat de deelnemers zichzelf rijp achten voor het ideaal van een vrijere arbeidsmigratie, mede gelet op de kloof tussen arm en rijk en mikkend op gelijkheid voor mensen. Maar " als we letten op de samenleving die we zijn en op allerlei effecten, economisch en sociaal, dan ontstaat bij ons ook de nodige twijfel. We praten dan al snel over migratie onder voorwaarden. Als we letten op de vreemde en verkeerde beelden, die we horen en zien over migranten, dan moeten we nog hard werken aan onze onrijpheid."

Tijdens de discussie werd met name aangesloten bij het recent geopende spoedloket voor migranten. bedrijven kunnen migranten snel hier vestigen, als ze garant staan voor een inkomen boven 50.000 Euro, een vaste baan en een woning. ‘Wat doen we nu met de arme migranten?’ Door vele sprekers werd betoogd, dat we in allerlei sectoren behoefte hebben aan mensen, die nu niet ingevuld wordt, ondanks de aanwezige arbeidsreserve. Er tekende zich een voorkeur af om dit spoedloket ruimer op te zetten, ook voor migranten, die nog niet van een baan en een woning voorzien zijn en lager beloonde arbeid gaan doen. Vakbeweging en kerken moeten met de politiek doorpraten over de condities van toelating en verblijfsstatus. Wie een baan heeft, kan elk jaar rechten opbouwen inzake de sociale zekerheid en pensionering. En natuurlijk heeft elke arbeidsmigrant ook een rijtje plichten. Vanuit de workshop ‘Niemand is illegaal’ werd aangegeven dat Nederland de Conventie voor Arbeidsmigranten moet ondertekenen. Nederland wil die nu niet tekenen, omdat de regering die Conventie strijdig acht met de koppelingswet.

Bisschop van Luyn sloot het forum af door er op te wijzen, dat "heel veel mensen in Nederland iets van hun salaris, tijd en energie inleveren. Kijk maar naar het vrijwilligerswerk en de opvang van asielzoekers. Als kerk willen wij dat gedrag bevorderen. Inzake de ontwikkelingssamenwerking zijn er twee opmerkingen te maken. Het geld moet in de goede handen terecht komen. Als EU-landen moeten we onze krachten bundelen inzake de internationale solidariteit, vooral richting Afrika."

Klik hier voor de toespraak van bisschop Van Luyn.

omhoog

Naar andere artikelen OndersteBOVEN

home