home

ONDERSTEBOVEN
Tijdschrift van DISK

NIET ZONDER RISICO

Evelyn Schwarz - foto Peter de BieOndersteBOVEN, 19(2005)1
door Evelyn Schwarz

Inleiding
Wet Werk en Bijstand

Wet Maatschappelijke Ondersteuning
Wet Werk en Inkomen naar arbeidsvermogen

Werkloosheidswet

Zorgverzekeringswet

Fiscalisering

Stem verheffen

Inleiding

De regeringspartijen zijn het met elkaar eens dat de verzorgingsstaat onbetaalbaar geworden is. Door ingrijpende veranderingen in de sociale zekerheid willen ze de kosten terugdringen. Ook zijn ze ervan overtuigd dat de centrale overheid zich beter kan terugtrekken. Verantwoordelijkheden worden overgeheveld naar gemeenten en verzekeraars. Deze decentralisatie gaat met forse bezuinigingen gepaard. Een overzicht van belangrijke veranderingen in de sociale zekerheid.

omhoog

Wet Werk en Bijstand

De Wet Werk en Bijstand (WWB) is op 1 januari 2004 in werking getreden als opvolger van de Algemene Bijstandswet. De WWB heeft als hoofdlijn: betaald werk gaat boven inkomen. De mogelijkheid om aan alle mensen in dezelfde situatie iets extra's te geven, de categoriale bijstand, is afgeschaft (bijvoorbeeld alle minimumhuishoudens met schoolgaande kinderen een computer). Iedereen moet nu individueel een aanvraag voor bijzondere bijstand indienen met alle administratieve rompslomp van dien.
De gemeenten krijgen twee verschillende budgetten. Het ene budget is voor het verstrekken van uitkeringen; het andere voor het toeleiden naar betaald werk. Via verordeningen moet de gemeenteraad het minimabeleid voor een groot deel zelf invullen. De gemeenteraad is dus nu hét adres om de belangen van minima te behartigen.
De WWB is nu één jaar van kracht en de eerste effecten zijn zichtbaar. Waar de beweging van uitkeringsgerechtigden al bang voor was, blijkt realiteit te worden: reïntegratiebureaus zoeken vaak naar snelle en voor hen goedkope trajecten die mensen niet uit de armoede helpen. Het grootste probleem kan de WWB niet oplossen: er is een tekort aan passende banen, die geen of een lage opleiding vragen en die zich laten combineren met de zorg voor kinderen. Mensen worden met dwang een arbeidsmarkt opgestuurd die hen niets te bieden heeft.

omhoog

Wet Maatschappelijke Ondersteuning

De Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) heeft overeenkomsten met de WWB. Ook hier wordt de gemeente verantwoordelijk, ook hier gaat een bezuinigingsoperatie achter schuil en ook hier wordt aan de burger gevraagd om het voortaan maar zelf op te lossen. De WMO treedt 1 januari 2006 in werking en vervangt delen van de AWBZ, de Welzijnswet en de Wet Voorziening Gehandicapten. Het gaat om mensen die uiteenlopende vormen van ondersteuning nodig hebben om mee te doen in de samenleving: douchestoelen, opvoedingsondersteuning, vrouwenhuizen, enzovoorts. De gemeenten krijgen de taak om regie te voeren over dit alles. Gemeenteraden zullen in verordeningen vastleggen welke voorzieningen zij voortaan willen aanbieden.
Voor organisaties in het middenveld, dus ook voor de kerken is een belangrijke rol weggelegd in de WMO. De wet doet namelijk een groot beroep op vrijwilligers, bijvoorbeeld in de mantelzorg en burenhulp. Daarmee moet de WMO de kosten van de vergrijzing opvangen. Wie het kerkelijk leven van binnenuit kent weet dat er nergens meer grote partijen met blikjes vrijwilligers ongeopend op de plank staan. Veel mensen verzetten al op veel plekken bergen aan onbetaald werk. Bovendien worden die mensen ouder.
Wrang is dat door de invoering van deze wet juist de banen in de thuiszorg op de tocht komen te staan. En vooral: de WMO legt een zware last op de schouders van de meest kwetsbare burgers: ouderen, psychisch labielen, sociaal onhandigen. Zij moeten het eerst zelf zien op te lossen voor ze bij de gemeente mogen aankloppen. Hun recht op zorg verwordt tot een gunst van de gemeente: ieder voor zich en van de wet los.

omhoog

Wet Werk en Inkomen naar arbeidsvermogen

De WAO wordt per 1 januari 2006 vervangen door de Wet Werk en Inkomen naar Arbeidsvermogen (WIA) De WIA bestaat uit een regeling voor volledig arbeidsongeschikten en een regeling voor gedeeltelijk arbeidsongeschikten. Werknemers die 80-100% arbeidsongeschikt zijn, komen in aanmerking voor een uitkering van 70% van het laatste loon. Wie 35-80% arbeidsongeschikt is krijgt naast een uitkering een loonaanvulling. Wie minder dan 35% arbeidsongeschikt is, ontvangt niet langer een uitkering. Veel gezinnen kunnen door de WIA behoorlijk in de knel komen, want gedeeltelijk arbeidsongeschikten die geen werk vinden, komen in de WW of de bijstand terecht.
Voorbode van deze WAO nieuwe stijl zijn de strenge herkeuringen die eind vorig jaar voor WAO'ers jonger dan 50 jaar begonnen zijn. Terwijl hun gezondheid niet verbeterd is en ook hun kansen op de arbeidsmarkt nog even belabberd zijn, krijgen velen na een keuring nu minder inkomen.

omhoog

Werkloosheidswet

Een andere ingrijpende wetswijziging is de vereenvoudiging van de WW vanaf 2007. Voor mensen die nog maar kort werken of die afwisselend wel en niet werken, wordt de drempel hoger om in aanmerking te komen voor een werkloosheidsuitkering. Te verwachten valt dat de WW juist het minst toegankelijk wordt voor mensen die het meeste gevaar lopen hun baan te verliezen. Wie het van onzekere tijdelijke baantjes hebben moet, valt dan telkens weer terug op de bijstand met alle administratieve lasten en wachttijden van dien. Werkende armen die geen reserves hebben en de zekerheid van een inkomen hard nodig hebben worden daarmee gestraft.

omhoog

Zorgverzekeringswet

De no-claimkorting die dit jaar werd ingevoerd, is de voorloper van een ingrijpende wijziging van het ziektekostenstelsel. Het verschil tussen particulier en ziekenfonds gaat verdwijnen. Per 1 januari 2006 komt er één verplichte basisverzekering voor iedereen. Wie de premie voor deze basisverzekering niet betalen kan, wordt via de belasting gecompenseerd. Wie meer wil dan de basisverzekering kan zich net als nu aanvullend verzekeren. Wie chronisch ziek of gehandicapt is, kan in dit stelsel echter met een heel hoog eigen risico te maken krijgen.

omhoog

Fiscalisering

Een laatste maatregel is de fiscalisering van de inkomensondersteuning. De belasting moet het leven van mensen met een minimuminkomen iets makkelijker maken. Ze hoeven niet meer hun hele hebben en houwen bij de verschillende instanties op tafel te leggen, maar ontvangen via de belastingsdienst toeslagen. Maar er zitten wel haken en ogen aan. De toeslagen moeten toegesneden zijn op de daadwerkelijk situatie van mensen. Ze moeten hoog genoeg zijn, zodat de mensen er ook iets aan hebben.

omhoog

Stem verheffen

De overheid maakt met deze wetten keuzes die diep ingrijpen in het leven van mensen. Maar zijn het onvermijdelijke keuzes? Kan de verdeling echt niet beter? Steeds meer is sprake van plichten van burgers alsof met name arme mensen die tot nu toe verzaakt hebben. En steeds vaker verworden rechten tot gunsten. Wanneer het belang van de eigen verantwoordelijkheid benadrukt wordt, vraag ik me af of de overheid soms denkt dat mensen die niet dagelijks nemen? Wat weet zij van het leven van mensen op het minimum? Een leven dat steeds meer een overlevingsstrijd wordt.
Als burger, als christen en als kerk zijn wij geroepen om onze mening niet onder stoelen of banken te steken. Wij moeten onze stem verheffen wanneer mensen naamloos worden gemaakt, wanneer het leven in kille cijfers wordt gepakt, wanneer vergeten wordt dat armoede onrecht is.

Evelyn Schwarz is voorzitter van de werkgroep Arme Kant van Nederland/EVA. bovenstaand artikel is een verkorte versie van haar inleiding tijdens de werkdag 'helpen onder protest' op 22 januari 2005 te Utrecht.

omhoog

Klik hier voor het artikel 'Schuld als sturingsmechanisme voor onschuldige zielen'.

Naar andere artikelen OndersteBOVEN

home