home

ONDERSTEBOVEN
Tijdschrift van DISK

MEER WAARDE UIT MELK?

OndersteBOVEN, 19(2005)3
door Jan Maasen

Inleiding
Consumenten kopen liever een playstation
Aan het merk een beleving koppelen
Werken met waarden

Inleiding

Eind vorig jaar nam Jan Maasen deel een gesprek tussen leden van katholieke en protestantse diaconieën en boeren van de plaatselijke afdeling van de Westelijke Land- en Tuinbouworganisatie (WLTO) in Hazerswoude-Rijndijk. Het initiatief voor dit gesprek was uitgegaan van de kerken, die zich wilden verdiepen in de specifieke situatie van de boeren in dit deel van het Groene Hart. De boeren waren aangenaam verrast door deze uitnodiging en maakten van hun hart geen moordkuil. Openhartig vertelden ze over hun werk en toekomstverwachtingen.

Het gebied waar deze WLTO-leden boeren, wordt ook wel het Land van Wijk en Wouden genoemd. Het ligt ingeklemd tussen vijf grotere steden: Den Haag, Leidschendam, Zoetermeer, Leiden en Alphen aan den Rijn. Deze steden rukken op en claimen grond voor woningbouw, recreatie en natuur. De meeste boeren in dit gebied hebben een melkveehouderijbedrijf. De sierteelt is aangesloten bij Boskoop. De boeren maken zich zorgen, omdat ze veel collega's zien vertrekken. Momenteel zijn er nog 140 melkveehouders actief tegen 160 in 2001 en 223 in 1993. De meeste bedrijven zijn middelgroot, met rond de 50 melkkoeien. Samen produceren zij 62 miljoen liter melk.

omhoog

Consumenten kopen liever een playstation

Op de vraag wat de grootste problemen zijn, gaven de boeren als eerste antwoord: de markt. "Wij melkboeren bungelen onder aan de markt, omdat ons product kan bederven. Om de drie dagen moeten we onze melk kwijt. Dat maakt je kwetsbaar. Ook ben je afhankelijk van de supermarkten. De markt kan vandaag het product melk uit Rijnwoude halen en morgen uit Polen." De boeren betreuren het, dat melk in de ogen van de consument een bulkproduct is en dat de supermarkten in hun oorlog om de meeste klanten te trekken met de melkprijzen stunten. "De mensen kopen liever een Playstation dan dat ze tien eurocent meer betalen voor een liter melk."
Tegelijk constateren ze, dat de melkveehouderij in een gunstige positie zit vergeleken met de akkerbouw. Als melkboer weet je waar je aan toe bent. "In 2004 is de melk 30 eurocent per liter waard, in 2005 29 en daarna 26 cent. In de akkerbouw is de fluctuatie veel groter."
Een tweede probleem voor de boeren zijn de randvoorwaarden: de waterstand, het uitrijden van mest, de regelgeving rond dierwelzijn. Het merendeel van de grond in het Land van Wijk en Wouden is veenweidegebied, nat en papperig. Als de waterstand te hoog is, is de grond te nat om te betreden. Als de waterstand te laag is, klinkt het veen te veel in (bodemdaling). De opbrengsten zijn hierdoor per hectare tien procent lager dan in de rest van Nederland.

omhoog

Aan het merk een beleving koppelen

De boeren hebben weinig bedrijfsopvolgers. De gemiddelde leeftijd van de 140 boeren in dit gebied ligt boven de vijftig jaar. Naar verwachting zal binnen tien jaar de helft van de boeren in Nederland ophouden, in het Groene Hart zelfs driekwart. Maar toch gaan ze door. "Je bent als boer ondernemer totdat je geen toekomst meer ziet. Daar zit juist de aardigheid."
De WLTO-afdeling en de agrarische natuurvereniging Wijk & Wouden hebben in 2004 een onderzoek (Meer waarde uit melk) laten uitvoeren naar de toekomst van het boerenbedrijf in deze regio. Zonder maatregelen daalt in de komende jaren het gemiddelde inkomen ruim onder de norm voor bedrijfseconomische duurzaamheid. Vier scenario's zijn onderzocht:

  • ruimte scheppen voor grootschalige melkveebedrijven
  • massale omschakeling naar biologische landbouw
  • regionale verwerking en afzet
  • regiomarketing

De boeren hebben gekozen voor de laatste optie. Alle producten en diensten uit het gebied (melk en kaas, maar ook logies en andere recreatieve activiteiten) zullen onder het eigen merk van Wijk en Wouden aan de omringende steden worden gepresenteerd.
Over Meer waarde uit melk wordt onder boeren verschillend gedacht, zo bleek deze avond. Kan je melk uit Wijk en Wouden wel in de supermarkt zetten en er voor zorgen, dat de consument dit merk pakt? Dat lukt alleen als aan het merk een beleving gekoppeld kan worden. Het moet de consumenten duidelijk worden, dat ze met het betalen van een hogere prijs een bijdrage leveren aan het openhouden van het Groene Hart. Sommigen betwijfelen, of ze de Randstadbewoners ooit zover kunnen krijgen. Anderen hebben weerzin tegen een speciaal merk: we zijn tegen merkkleding en dan zouden we zelf net zoiets moeten gaan opzetten? Weer anderen zien praktische bezwaren, zoals de contractuele plicht om alle melk af te leveren aan Campina of Nestlé, de twee grote melkverwerkende bedrijven in de regio. Tenslotte vragen sommigen zich af, of de toekomst wel in de melk gezocht moet worden. Zij verwachten veel meer van extra inkomsten uit verbredingsactiviteiten: natuurbeheer, recreatie, Groene Hartwinkel, logies, zorgboerderij.

omhoog

Werken met waarden

De ontmoeting in november heeft zeker bijgedragen aan meer inzicht in de situatie van de boeren. Hoe zich dat gaat vertalen in kerkelijke activiteiten, moet nog blijken. Een persoonlijke gedachte wil ik wel meegeven. De boeren van de WLTO willen graag boer blijven en hun inkomen verdienen met economische activiteiten. "Het is niet in de eerste plaats mijn taak, het Groene Hart open te houden," aldus een van de boeren. "Ik wil dat het open blijft, de maatschappij wil het. Maar als het er op aan komt, doen de maatschappelijke organisaties niets en staat de boer er alleen voor. Als je dan je bedrijfsresultaat ziet afnemen, houdt het een keer op."
Ik zie een interessante parallel tussen de invoering van een eigen melkmerk van Wijk en Wouden en de ontwikkeling van fair tradeproducten als Max Havelaar-koffie, Oké-bananen en Kuyichi-jeans. Belangrijk motief achter deze fair trademerken is de overweging, dat producenten in de Derde Wereld een eerlijke prijs moeten krijgen voor hun producten en dat ze niet hoeven te leven van de liefdadigheid via ontwikkelingshulp. Waarden als een menswaardig leven voor de producenten en een goede omgang met het milieu (de schepping) moeten ook meewegen in de prijs die wij als consument betalen voor een product. De introductie van deze fair tradeproducten ging telkens gepaard met strijd tegen de gevestigde marktpartijen.
De uitdaging voor melk uit Wijk en Wouden is, dat daaraan de beleving wordt gekoppeld dat consumptie van deze zuivelproducten bijdraagt aan het openhouden van het Groene Hart en een eerlijk bestaan voor de boeren hier. De melk heeft niet alleen een economische waarde, maar ook andere waarden.
Dit jaar staat in het teken van het thema 'Werken met waarden'. Ligt hier niet een brug voor het gesprek tussen boeren en burgers in het Groene Hart? Welke waarden kennen wij toe aan het leven en werken in het Groene Hart, en vertaalt zich dat ook in ons koopgedrag in de supermarkt?

Jan Maasen is medewerker voor arbeidspastoraat in het dekenaat Het Groene Hart

Klik hier voor het artikel 'Solidariteit? Natuurlijk, maar met wie?'.

omhoog

Naar andere artikelen OndersteBOVEN

home