home

ONDERSTEBOVEN
Tijdschrift van DISK

DE WERELD WORDT KLEINER, DENK RUIM!

OndersteBOVEN,
20(2006)1
door
Trinus Hoekstra

Inleiding
Wat is waarheid?

Duurzame keuzes

Zoeken naar alternatieven

Inleiding

Landelijk bureau DISK brengt onder bovenstaande titel materiaal uit voor viering en gesprek dat aansluit bij de zorg over de richting waarin de wereldeconomie zich ontwikkelt. Het heersende neoliberale verhaal met vooral aandacht voor financieel-economische waarden als efficiëntie en rendement lijkt te beperkt om een duurzaam perspectief te kunnen bieden. Het zou verruimd moeten worden met aandacht voor sociale en ecologische waarden. Breed in de samenleving wordt in dit verband gesproken over de millenniumdoelen. In Protestantse kerken wordt de zorg over de wereldeconomie met name gevoed door de zogenaamde Accra-Verklaring. In dit artikel een impressie van de doorwerking van deze verklaring in de Protestantse Kerk in Nederland.

Op 24 november jongstleden heeft de synode van de Protestantse Kerk in Nederland zich gebogen over de Accra-Verklaring van de Wereld Alliantie van Reformatorische Kerken (WARC). De WARC was in de zomer van 2004 in de Ghanese hoofdstad Accra bijeen voor haar zevenjaarlijkse assemblee. De 400 afgevaardigden die meer dan 75 miljoen christenen vertegenwoordigen, bogen zich over de vraag welk standpunt de kerken moeten innemen tegenover het wereldwijde neoliberale economische systeem.
De Accra-Verklaring bevat een geloofsbelijdenis die in zeven geloofsuitspraken en verwerpingen de huidige economische onrechtvaardigheid en ecologische vernietiging radicaal afwijst. Het is belangrijk om die radicale afwijzing goed te verstaan, want het maakt de geloofskern van de Accra-Verklaring uit.

omhoog

Wat is waarheid?

Alleen in Gods wereldwijde belofte van gerechtigheid en vrede, sociaal en ecologisch, vindt de Verklaring 'waarheid' van waar het in een economisch systeem om moet gaan. De verklaring wijst ieder economisch systeem af, dat zijn eigen logica en waarden in de plaats stelt van deze waarheid. Precies hier legt de Verklaring de vinger op de gevoelige plek. Zodra we deelnemen aan de economie, de organisatie en coördinatie van de maatschappelijke behoeftebevrediging die vorm krijgt in de productie en consumptie van goederen en diensten, hebben we deel aan waarden die daar heersen. Reclames schreeuwen ons toe, voordelen worden ons voorgespiegeld, behoeftes worden gewekt, nog even en we willen kopen, maar wel tegen een 'vaste lage' prijs zonder een verrekening van sociale en ecologische kosten. Precies op dit punt stelt de Accra-Verklaring een fundamentele geloofsvraag. Zijn wij nog met Gods waarheid bij de economie, of heeft de economie met haar 'waarheid' al beslag op ons gelegd en zich in de plaats gesteld van de waarheid van God?
De Accra-Verklaring reikt zelf geen handelingsperspectieven aan, toch vloeit er uit haar radicaliteit volgens Roelf Haan (Economie van de eerbied, 2005) wel een handelingsperspectief voort. In plaats van hier en daar met een 'ontwikkelingsproject' branden te blussen, is er een wat hij noemt 'structuur-economische opgave' te vervullen. Dit betekent dat de huidige markt van de grond af anders moet worden gedacht en ingericht. Uitbuiting en uitsluiting worden pas opgeheven door de ontwikkeling van nieuwe sociaal en ecologisch duurzame markten. Niet alleen met fairtrade initiatieven in geïsoleerde hoekjes van de wereld, maar uitnodigend en appellerend aan de hoofdstroom van het bedrijfsleven. Bedrijven moeten geënterd worden met het oog op maatschappelijk verantwoord ondernemen.

omhoog

Duurzame keuzes

De Accra-Verklaring vraagt de bereidheid om een proces van groeiend inzicht en toewijding aan te gaan, zoals dat in Accra zelf ook heeft plaatsgevonden. Ook de delegatie van de Protestantse Kerk in Nederland die aan de assemblee in Ghana heeft deelgenomen, heeft dat proces doorgemaakt en hier in Nederland overgedragen aan de synode. In de synodebespreking van november is in dit proces een forse stap gezet. De synode heeft uitgesproken de Accra-Verklaring te verstaan als een uiting van zorg over de neoliberale richting waarin de huidige wereldeconomie zich ontwikkelt. Zij deelt deze zorg en stemt volmondig in met de fundamentele geloofsvraag die de Accra-Verklaring stelt.
De reacties in de pers op de synodebespreking waren heftig. Door sommigen werd de instemming door de synode met de Accra-Verklaring opgevat als een veroordeling door de kerk van mensen die verantwoordelijkheid dragen in het bedrijfsleven. Een dergelijke opvatting trekt het synode-spreken echter niet alleen uit het lood, het ontkent ook de complexiteit van de thematiek. De benadering die de Accra-Verklaring voorstaat en waar de synode mee instemt, is veeleer een ontdekkende dan een veroordelende. De Accra-Verklaring vraagt naar het verband tussen geloof en economie in de economische deelname. Consumenten, producenten, werknemers en werkgevers, allen nemen deel aan de economie, aan de maatschappelijke bevrediging van behoeften. Wat voor waarden, wat voor 'geloof' komt er over ons wanneer we deelnemen aan deze economie? Is dat het verlangen naar Gods gerechtigheid en vrede, of legt een ander verlangen beslag op ons?

omhoog

Zoeken naar alternatieven

In aansluiting op deze geloofsvraag dringt de synode aan op het bewust worden van keuzes in de economische deelname. Dat wil niet zeggen dat de synode op een naïeve wijze de overtuiging aanhangt, dat individuele keuzes alleen de wereld gerechtigheid en vrede kunnen brengen. Keuzes in relatie tot duurzaamheid mogen echter begrepen worden binnen een bredere beweging van maatschappelijke organisaties, overheden en ondernemingen om bestaande markten van de grond af duurzaam in te richten. We zijn wat dat betreft met onze keuzes inderdaad betrokken in een structuur-economische opgave. In dat kader is het ook niet zo gek dat onlangs tijdens de Oecumenelezing van de Raad van Kerken de oproep klonk, dat kerken een coalitie zouden kunnen aangaan met al dan niet religieuze bewegingen, die zoeken naar alternatieven voor de huidige kapitalistische wereldeconomie. In feite zijn kerkelijke instellingen als DISK, ICCO, Kerkinactie en OIKOS al betrokken bij samenwerkingsverbanden met non-gouvernementele organisaties, waarin samengewerkt wordt rond de vraag hoe vanuit deze organisaties een fenomeen als maatschappelijk verantwoord ondernemen bij overheid en bedrijfsleven bevorderd kan worden.
Om zelf ook verder invulling te geven aan dit streven naar duurzaamheid, heeft de synode aangegeven haar eigen huishouding door te willen lichten. Zo heeft ze aangegeven dat ze de eigen beleggingen wil onderzoeken. Interessant in dit kader is de vraag die vanuit plaatselijke kerken klinkt naar zoiets als een 'Accra-scan', een soort checklist aan de hand waarvan plaatselijke gemeenten en gelovigen in hun rollen als consument, producent, werknemer en werkgever hun keuzes kunnen doorlichten op duurzaamheid. Bij landelijk bureau DISK hebben we het voornemen om zo'n duurzaamheidscan uit te werken voor plaatselijke kerken. Op dit moment is er materiaal beschikbaar voor viering en gesprek aan de hand waarvan men zich kan verdiepen in achtergronden, in gesprek kan komen over keuzes en vieringen kan voorbereiden.

De brochure De wereld wordt kleiner, denk ruim is voor € 2,50 (exclusief verzendkosten) te bestellen bij Landelijk Bureau DISK, Luijbenstraat 17, 5211 BR 's Hertogenbosch, telefoon 073 - 6128201, e-mail info@disk-arbeidspastoraat.nl.

Klik hier voor het artikel 'Van ambitie naar actie'.
Klik hier voor het artikel 'Maak het waar'.

Klik hier voor meer informatie over Zondag van de Arbeid en Biddag en Dankdag voor Gewas en Arbeid 2006.

omhoog

Naar andere artikelen OndersteBOVEN

home