home

ONDERSTEBOVEN
Tijdschrift van DISK

Amersfoortse kerken creëren werk door energiebesparinguurzaamheid

Amersfoortse geloofsgemeenschappen zijn daadwerkelijk met de geadviseerde maatregelen aan de slag gegaan.OndersteBOVEN,
25(2011)1

Door Gerard van Eck

Inleiding
Adviseurs

Wel of geen maatregelen?

Financiële en milieuwinst
Energiebesparing in religieuze gebouwen
Hoe energiezuinig is uw geloofsgemeenschap?

Inleiding

Collusie werkt zonder winstoogmerk aan oplossingen voor sociale, werkgelegenheids- en milieuproblemen. In de provincie Utrecht werkt de stichting in het project ‘Eigentijdse verlichting in kerk en moskee’ met Amersfoortse geloofsgemeenschappen samen aan energiebesparing in religieuze gebouwen.

De stichting Collusie heeft in 2009 en 2010 een twintigtal kerken en moskeeën in Amersfoort het aanbod gedaan om gratis een haalbaarheidsonderzoek uit te laten voeren naar de (grootschalige) toepassing van de energiezuinige ledverlichting (led is afkorting van light emitting diode). Zij heeft dit kunnen doen dankzij subsidies van de provincie Utrecht en de gemeente Amersfoort. Overigens hebben ze daarnaast nog 40 kerken en moskeeën in andere gemeenten in de provincie Utrecht dit aanbod gedaan.
Collusie heeft al vele jaren ervaring met energieprojecten. Projectmanager Patrick van der Hofstad: “De Utrechtse vestiging alleen al heeft in bijna 15 jaar enkele duizenden bedrijven en instellingen en ruim 5.000 huishoudens van energieadviezen voorzien. Met het uitvoeren van gegeven adviezen hebben we de laatste jaren ervaring opgedaan bij scholen en gemeentelijke gebouwen. Met kerken hebben we al eerder in de gemeenten Zeist en De Ronde Venen in energieprojecten samengewerkt. Daardoor wisten we dat gebouwen van religieuze instellingen in vergelijking met andere gebouwen van dezelfde grootte en met dezelfde bezettingsgraad een hoog energieverbruik hebben. Dit verbruik gaat vrijwel geheel op aan verlichting en verwarming. Omdat er op het gebied van ledverlichting de afgelopen jaren flinke technologische vooruitgang geboekt is, zou deze energiezuinige vorm van verlichting voor kerken interessant kunnen zijn. De energieprijzen stijgen immers, terwijl de inkomsten van kerken juist teruglopen. Om die reden is er onder de Amersfoortse kerken veel animo om mee te doen aan energiebesparingsprojecten, ook al omdat ze zelf dikwijls niet over de benodigde kennis en middelen beschikken. Bovendien speelt mee dat kerken actief bezig zijn met het zoeken naar hoe zij invulling kunnen geven aan hun maatschappelijke verantwoordelijkheid op het gebied van duurzaamheid. Wat me opgevallen is, is dat het niet meevalt om kerken te benaderen. Er zit niet iemand op kantoor van negen tot vijf met wie je hierover een gesprek kunt hebben. Het heeft de nodige tijd en inspanning van ons gevraagd om de juiste persoon te spreken te krijgen. Maar als je dat er voor over hebt, dan levert dat ook wat op. Verder is me opgevallen dat sommige kerken zich kritisch opstellen. Ze willen meteen de vraag beantwoord hebben in hoeverre ledverlichting voor hen interessant zou kunnen zijn, terwijl dat nu juist is wat wij in dit project willen onderzoeken. Het was zeker niet zo dat ze, omdat er voor hen aan deelname geen kosten verbonden waren, direct bereid waren mee te doen."

omhoog

Adviseurs

Het onderzoek bij de Amersfoortse kerken is uitgevoerd door mensen die al in verband met eerdere projecten opgeleid waren tot adviseur. Voor al deze mensen geldt dat ze door langdurige werkloosheid of andere beperkingen een grote afstand tot de reguliere arbeidsmarkt hebben. Met het oog op het project ‘Eigentijdse verlichting in kerk en moskee’ zijn ze door Unique Lights – een organisatie gespecialiseerd in ledverlichting – aanvullend getraind. Van de Hofstad: "De adviseurs zijn met een scorelijst en een demokoffer op pad gegaan. Tijdens een rondgang door het gebouw van de deelnemende kerken is de scorelijst ingevuld met daarop punten die betrekking hebben op de technische toepasbaarheid en financiële haalbaarheid van verschillende typen ledverlichting. Maar er is meer gedaan. Er is tegelijkertijd een inventarisatie gemaakt van andere energiebesparende maatregelen. Deze zijn op papier gezet en aan de deelnemende kerken toegestuurd” (zie kader Energiebesparing in religieuze gebouwen).
Tijdens de rondgang van de adviseurs is ook gekeken naar het huidige energieverbruik van de deelnemende kerken. “Het gemiddelde jaarverbruik van de 20 instellingen komt overeen met het branchegemiddelde, namelijk 18 kWh elektriciteit per vierkante meter en 16 kubieke meter gas per vierkante meter. Maar tussen de kerken bestaan grote onderlinge verschillen. Gebouwen verschillen wat betreft hun vorm, leeftijd en gebruiksfunctie sterk van elkaar. Er zijn kerken met een verbruik van niet meer dan 7 of 8 kWh/m2, maar er zijn er ook die door de aanwezigheid van veel gloeilampen 30 of meer kWh/m2 aan elektriciteit verbruiken. Hetzelfde doet zich gelden ten aanzien van het gasverbruik. Instellingen die gebruik maken van een meer dan 20 jaar oude cv-ketel verbruiken 30 of meer m3/m2.”

omhoog

Wel of geen maatregelen?

Op dit moment valt nog niet met zekerheid te zeggen, dat de toepassing van ledverlichting een interessante mogelijkheid is voor kerken. Van de Hofstad: “De inventarisatie met behulp van de scorelijst was nog grofmazig. Er is nog wat verfijning nodig. Wij kiezen daarom uit de in totaal 60 deelnemende kerken de 15 bestscorende kerken. Hen zullen we de vraag voorleggen, of ze belangstelling hebben voor een offerte en of er een kans is dat ze, als ledverlichting voor hen (financieel) interessant is, het gaan toepassen. We hopen dat er een vijftal offertes uitgebracht kunnen worden.”
Daarnaast zijn alle deelnemende kerken nagebeld om te stimuleren dat ze de voorgestelde gedrags- en organisatorische maatregelen daadwerkelijk doorvoeren. “Het doorvoeren van dit soort maatregelen lukt altijd maar in beperkte mate. Mensen passen hun gedrag niet makkelijk aan. Het levert gewoonlijk ook lang niet zoveel op als het doorvoeren van technische aanpassingen. Om die reden is aan alle 20 instellingen het aanbod gedaan om voor een bedrag van maximaal 600 euro kleine technische maatregelen door Collusie te laten uitvoeren. De gemeente Amersfoort heeft hiervoor een uitvoeringssubsidie beschikbaar gesteld. Wij zijn momenteel bezig met het maken van afspraken met de verschillende partijen om de uitvoering van de kleine technische maatregelen te realiseren. Voor de uitvoering van die maatregelen hebben we afspraken gemaakt met UB2000, een Utrechtse werkbedrijf voor mensen die moeite hebben met het vinden van een baan. Wij gaan trouwens ons best doen om diezelfde mensen straks ook weer in andere energiebesparingsprojecten in te zetten.”

omhoog

Financiële en milieuwinst

Het merendeel van de Amersfoortse geloofsgemeenschappen is daadwerkelijk met de geadviseerde maatregelen aan de slag gegaan. Patrick van de Hofstad: “Wat opvalt, is dat kerken veelal niet planmatig te werk gaan wat betreft het onderhoud van hun gebouwen. Ze gaan niet zoals woningbouwcoöperaties uit van vaste tijdschema’s voor de vervanging van bijvoorbeeld de cv-ketel of de verlichting. Ze zijn evenals veel andere instellingen geneigd om het, zolang er geen duidelijke aanleiding is om tot vervanging over te gaan, te laten zoals het is. Maar ook als ze dat wel zouden doen, dan blijft een punt van afweging in hoeverre het doorvoeren van besparingsmaatregelen financieel haalbaar en economisch rendabel is. Bij veel kerken speelt namelijk de vraag of het gebouw over 10 jaar nog wel in gebruik is.”
Door energiebesparende maatregelen te treffen kunnen de kerken niet alleen flink besparen op hun energiekosten, maar bovendien hun uitstoot aan CO2 aanzienlijk terugdringen. Van de Hofstad: “Gemiddeld kunnen de deelnemende kerken op basis van onze adviezen jaarlijks zo’n 2.500 euro besparen. Een substantieel bedrag, zo lijkt me. Voor enkele kerken zal het om enkele honderden euro’s gaan. Maar er is een aantal kerken bij dat meer dan 5.000 euro kan besparen; één kerk zelfs 7.300 euro. Wat betreft hun uitstoot aan broeikasgas kunnen de kerken door vermindering van hun gebruik aan gas en elektra jaarlijks gemiddeld zo’n 7 ton besparen. Maar een aantal kerken kan haar uitstoot met liefst 15 tot 20 ton verminderen. Ter vergelijking: per huishouden komt jaarlijks gemiddeld 5 tot 6 ton aan CO2 vrij. Om deze uitstoot te compenseren, moeten 250 tot 300 bomen in de tropen een jaar lang groeien.”

Voor meer informatie: Patrick van de Hofstad, e-mail: pvdhofstad@gmail.com.

omhoog

Energiebesparing in religieuze gebouwen

Onderstaande maatregelen zijn geadviseerd aan kerken in Amersfoort.

Gedrags- en organisatorische maatregelen:

  • Verlaging boilertemperatuur tot 80˚C.
  • Zet het koffieapparaat tijdig uit.
  • Reinig de condensator van uw koelkast.
  • Ontdooi het vriesvak van uw koelkast (en evt. uw vriezer) regelmatig.
  • Dek uw vrieskist af met deken.
  • Maak radiatoren vrij.

Kleine technische maatregelen (zelf uit te voeren of door klusjesman):

  • Vervang gloeilamp door spaar- of ledlamp.
  • Vervang halogeenlamp door energiezuinige halogeenlamp (bijv. IRC).
  • Maak uw tl hoogfrequent met behulp van een inbouwset.
  • Radiatorfolie achter radiatoren.
  • Isolatie van verwarmingsleidingen in onverwarmde ruimten.
  • Plaats een deurdranger.
  • Dicht kieren en naden.
  • Stooklijn verwarmingsinstallatie (weersafhankelijke regeling) anders instellen.
  • Plaats een tijdschakelaar op de boiler zodat u alleen warm water heeft wanneer dat nodig is.

Grotere technische maatregelen:

  • Inregelen verwarmingsinstallatie.
  • Vervang oude cv-ketel (overweeg cascadeopstelling cv-ketels).
  • Voorzetramen.
  • Verdringingsventilatoren om warmte naar beneden te drijven.
  • Spouwmuurisolatie.
  • Dakisolatie.
  • Realiseer een tochtsluis.
  • Plaats een schemerschakelaar op de verlichting (buiten).
  • Plaats een bewegingsmelder op de verlichting (binnen).
  • Verlichting zo schakelen dat verlichting, die minder gebruikt wordt, apart uitgeschakeld kan worden.
  • Verlichting vervangen door energiezuinige verlichting (hoogfrequente tl, led).
  • Vervang hoogvolt halogeenlamp door metaaldamplamp (bij voldoende branduren).
  • Vervang de boiler door een boiler met kleinere inhoud of plaats een combiketel.

Verder nog interessant:

  • Vraag 50% van de door u betaalde energiebelasting (REB) terug van de belastingdienst.

Bron: Project ‘Eigentijdse verlichting in kerk en moskee’, Stichting Collusie, 2009-2010.

LED-verlichting

omhoog

Hoe energiezuinig is uw geloofsgemeenschap?

Weet u in hoeverre uw geloofsgemeenschap de belangrijkste energiebesparende maatregelen getroffen heeft? Zo niet, vraag het dan eens aan de commissie of persoon in uw geloofsgemeenschap, die verantwoordelijk is voor het beheer van de gebouwen. En zet het onderwerp zo nodig op de agenda. De werkgroep Kerk en Energie kan u daarbij desgewenst helpen. Voor meer informatie over de werkgroep: http://www.kerkenmilieu.nl/, kies in het menu: milieuzaken, kerk en energie.

omhoog

Naar andere artikelen OndersteBOVEN

home