home

SIGNALEMENTEN
VAN ARBEIDSPASTORAAT DISK

MILLENNIUMDOELEN EN ACCRA-SCAN
Uit het jaarverslag 2006

Elk jaarverslag van de Stichting landelijk bureau DISK opent met een beschouwing, waarin we beeldend en bezinnend omschrijven wat we ontmoeten en hoe we er mee omgaan. Het essay vertolkt een inhoudelijk signalement van het bestuur over actuele ontwikkelingen rond arbeid, zorg en inkomen in dat jaar.

Hub Crijns en Trinus Hoekstra

Inleiding
Millenniumdoelen
Werken van barmhartigheid
Actuele vertaling
De Verklaring van de WARC uit Accra
Ontdekkende benadering
Accra-scan

Inleiding

In het jaar 2000 hebben de regeringsleiders van 189 landen een belofte gedaan: in 2015 is de wereldwijde armoede gehalveerd, gaan alle kinderen naar school en is Aids onder controle! Deze belofte is vertaald in acht afspraken, opgesteld door de Verenigde Naties. Ze worden de Millenniumdoelen genoemd. Hoewel de inhoud niet erg nieuw is, is het wel de eerste keer dat zwart op wit is vastgelegd wat op welke termijn bereikt dient te worden. Ook zetten nooit eerder zoveel regeringsleiders - van zowel arme als rijke landen - hieronder hun handtekening!

omhoog

Millenniumdoelen

  • Uitbanning van extreme armoede: het aantal mensen dat in armoede leeft, is in 2015 tenminste tot de helft teruggebracht ten opzichte van 1990.
  • Alle kinderen naar de basisschool: voor 2015 gaan alle kinderen in de wereld - zowel meisjes als jongens - naar de basisschool.
  • Vrouwen en mannen gelijk: bevordering van gelijke kansen voor vrouwen. Bijvoorbeeld: in 2005 gaan evenveel meisjes als jongens naar school.
  • Minder kindersterfte: in 2015 is het aantal kinderen dat in ontwikkelingslanden overlijdt voor de vijfde verjaardag met tweederde teruggebracht ten opzichte van 1990.
  • Minder moedersterfte: het aantal vrouwen dat in het kraambed overlijdt, is vóór 2015 met driekwart verminderd ten opzichte van 1990.
  • Bestrijding HIV/Aids, malaria en andere ziektes: vóór 2015 is de verspreiding van HIV/Aids, malaria en andere grote ziektes stopgezet en teruggedrongen.
  • Milieubescherming, veilig drinkwater en minder mensen in krottenwijken: het aantal mensen dat geen toegang heeft tot veilig drinkwater is in 2015 gehalveerd ten opzichte van 1990. Verder zijn de levensomstandigheden van tenminste honderd miljoen bewoners van krottenwijken in 2020 verbeterd. Regeringen zetten zich blijvend in voor de bescherming van het milieu.
  • Wereldwijd partnerschap voor ontwikkeling: alle regeringen in de wereld zetten zich in voor armoedebestrijding en maken heldere en eerlijke afspraken over goed bestuur en rechtvaardige handel. Er komt een oplossing voor het schuldenvraagstuk en rijke landen zorgen voor meer en betere hulp.

omhoog

Werken van barmhartigheid

Barmhartigheid kan omschreven worden als de dragende grondhouding van de mens die een 'warm' hart heeft jegens hen die in de miserie zitten. Dat komt tot uitdrukking in het Latijnse woord 'misericordia'. Thomas van Aquino typeert de deugd van barmhartigheid treffend als: "de compassie in ons hart met het lijden van anderen, waardoor wij gedreven worden te helpen, als het ons mogelijk is". De deugd van barmhartigheid wordt hoog gehouden omdat ze uitdrukking is van een wezenskenmerk van het alles overstijgende goddelijke mysterie dat ons draagt. Op veel plaatsen in het Oude Testament is sprake van God, die zelf barmhartig is, en wenst dat mensen tot hun recht komen. Op basis van het verbond van die God met zijn volk behoort men de kwetsbare mensen bescherming te bieden. Deze barmhartigheid ontstaat uit een ervaring van verbondenheid, met mensen en met God, die uit het diepste van de mens voorkomt. Daaruit ontspringt een handelen dat goed doet aan wie het nodig heeft.
De werken van barmhartigheid behoren tot de oudste tradities van de kerk. Het zijn daden van christelijke naastenliefde. Het zijn werken die uit liefde tot de naaste en uit liefde tot God verricht worden, en daarom ook wel 'liefdewerken' worden genoemd (Mattheüs 25, 31-46). De werken zijn heel concreet geformuleerde opdrachten: hongerigen voeden, dorstigen laven, vreemdelingen herbergen, naakten kleden, zieken bezoeken, en gevangenen bezoeken. Ze gaan in het jodendom vergezeld van de oproep doden te begraven. Ook in de christelijke traditie is dit laatste gangbaar geweest. De oproep is door paus Innocentius III in 1207 in een bul formeel opgenomen bij de werken van barmhartigheid, waarmee het aantal op zeven kwam. Vanaf de twaalfde eeuw ontstaan twee lijsten, een met de zeven genoemde lichamelijke en een andere met zeven geestelijke werken van barmhartigheid. Bij diaconie gaat het om het lenigen van de zeven lichamelijke behoeften van mensen in de knel. In onze dagen is vredesdiaconaat belangrijk. Daarmee komt de redactie van het Handboek Diaconiewetenschap Barmhartigheid en gerechtigheid (2004) tot acht werken van barmhartigheid.
In het moderne taalgebruik zou je in plaats van Werken van barmhartigheid ook kunnen spreken van streefdoelen of meetpunten voor de maatschappelijke en diaconale inzet van gelovigen.

omhoog

Actuele vertaling

Elke tijd vraagt om een actuele vertaling van de werken van barmhartigheid. Dat is in onze tijd een mondiale formulering, zoals door de VN gedaan is met de Millennium Development Goals. We leven in een wereld, waarin de economie globaliseert. Honger heeft te maken met een wereldwijd voedselprobleem en internationaal ongelijke landbouwverhoudingen, met een tekort aan drinkwater, vervuiling en commercialisering van drinkwater. Naakten kleden heeft te maken met het herkleden van mensen die geen 'schone kleren' hebben ('vuile kleren' worden gemaakt wanneer er kinderarbeid bij betrokken is). En hoe actueel is het herbergen van vreemdelingen niet met de vluchtelingen, migratiestromen en asielzoekers van nu? Gevangenen bezoeken zou ook opgevat kunnen worden als het opzoeken van mensen die gevangen zijn geraakt in allerlei systemen, variërend van politiek-economische tot oorlogszuchtige, religieuze, racistische of welke dan ook. Zieken bezoeken heeft vandaag de dag te maken met ook aandacht besteden aan ziekten wereldwijd waarvan wij in het rijke Westen denken dat ze niet (meer) bestaan, zoals malaria en tbc, of aan kindersterfte of sterfte van moeders. Het 'doden begraven' is vanuit een gruwelijke pestepidemie in de Middeleeuwen een latere toevoeging aan de zes eerder geformuleerde werken van barmhartigheid. Momenteel kunnen we dit werk misschien het beste relateren aan Aids, de wereldwijde epidemie waaraan jaarlijks miljoenen mensen sterven en die jaarlijks honderdduizenden tot wezen maakt. En waarom zouden we niet als een apart werk van barmhartigheid, zo dringend nodig in de 21ste eeuw, formuleren: vrede stichten?
De hedendaagse doelen van de internationale werken van barmhartigheid zijn te herkennen in de zogenaamde Millenniumdoelen. Nu al is duidelijk dat deze doelen niet gehaald worden, tenzij er extra inspanningen ontstaan in vooral de rijkere landen. Wij als burgers van die landen moeten doen wat we beloofd hebben. Willen we iets van deze doelen waarmaken, dan is ons aller inzet nodig.
De Nederlandse bisschoppen steunen in hun Vastenbrief 2005 dit appèl. Ze herinneren aan de urgentie en roepen op tot betrokkenheid en inzet. "De hedendaagse 'targets' van de internationale werken van barmhartigheid zijn gesteld in de zogenoemde 'Millenniumdoelen'. Dan, in 2015, is volgens de gestelde 'Millenniumdoelen' een halvering bereikt van het aantal mensen dat honger lijdt; dan gaan alle kinderen naar school; is in het onderwijs de ongelijkheid tussen mannen en vrouwen wereldwijd opgeheven; dan is de kindersterfte met tweederde teruggedrongen; is de verspreiding van grote levensbedreigende ziekten gestopt; dan is de hoeveelheid veilig drinkwater verdubbeld, en ook het aantal woningen; en dan hebben rijke landen de handelsbelemmeringen weggenomen, schulden aan arme landen kwijtgescholden, en medicijnen en financiële hulp gegeven. Vijf jaar zijn intussen verlopen en we zijn nog ver verwijderd van deze doelstellingen. Wij beklemtonen daarom dat wij ook moeten doen wat we beloofd hebben. Willen we iets van deze doelen waarmaken, dan is de inzet van ons allen nodig. Onze Paus steunt deze wereldwijde campagne van harte en nodigt alle mensen uit om hieraan mee te werken (boodschap bij gelegenheid van Wereldvredesdag 2005)."

omhoog

De Verklaring van de WARC uit Accra

Een open zenuw aanraken doet pijn. Een aantal berichten in de pers naar aanleiding van de bespreking in november 2005 door de synode van de Protestantse Kerk in Nederland van de zogenaamde Accra-Verklaring over geloof en economie getuigde van eenzelfde heftige pijnreactie. Deze Accra-Verklaring van de Wereld Alliantie van Reformatorische Kerken (WARC) spreekt zich met zorg uit over de ontwikkeling van de huidige wereldeconomie in neoliberale richting. Armere delen van de wereld en het milieu dreigen het kind van de rekening van deze ontwikkeling te worden. De synode deelt deze zorg en stemt op dat punt dan ook volmondig met de Accra-Verklaring in. Door sommigen werd deze instemming opgevat als een veroordeling door de kerk van mensen die verantwoordelijkheid dragen in het bedrijfsleven. Een dergelijke opvatting over het synode spreken trekt dit echter niet alleen uit het lood, maar ontkent ook de complexiteit van de thematiek.

omhoog

Ontdekkende benadering

De benadering die de Accra-Verklaring ten diepste voorstaat en waar de synode ook mee instemt, is niet een veroordelende maar een ontdekkende. De Accra-Verklaring vraagt naar het verband tussen geloof en economie vanuit onze economische participatie. Consumenten, producenten, werkgevers en werknemers, wij allen nemen deel aan de economie, aan de maatschappelijke bevrediging van onze behoeften. Wat voor waarden, wat voor 'geloof' komt er over ons wanneer we deel nemen aan deze economie? Is dat het verlangen naar Gods gerechtigheid en vrede, of legt een ander verlangen beslag op ons? Op deze wijze wordt ons een fundamentele geloofsvraag gesteld precies in onze economische participatie, en daarin wordt misschien inderdaad de open zenuw van onze samenleving aangeraakt.
In aansluiting op deze geloofsvraag heeft de synode gesproken van het ons bewust worden van onze keuzes in die economische participatie. Onze keuzes kunnen ertoe doen wat het bevorderen van sociale en ecologische duurzaamheid betreft. Dat wil niet zeggen dat de synode op een naïeve wijze de overtuiging aanhangt, dat wij door middel van onze individuele keuzes alléén de wereld gerechtigheid en vrede kunnen brengen. Onze individuele keuzes in relatie tot duurzaamheid mogen begrepen worden binnen een bredere beweging van maatschappelijke organisaties, overheden en ondernemingen om bestaande markten van de grond af duurzaam in te richten. We zijn wat dat betreft met onze keuzes betrokken in een structureel-economische opgave. In dat kader is het ook niet zo gek dat tijdens de Oecumenelezing 2006 van de Raad van Kerken in Nederland de oproep klonk dat kerken een coalitie zouden kunnen aangaan met al dan niet religieuze bewegingen die zoeken naar alternatieven voor de huidige kapitalistische wereldeconomie. In feite zijn kerkelijke instellingen als arbeidspastoraat DISK, ICCO, Kerkinactie en Oikos al betrokken bij samenwerkingsverbanden met non-gouvernementele organisaties, waarin samengewerkt wordt rond de vraag hoe vanuit deze organisaties een fenomeen als Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) bij overheid en bedrijfsleven bevorderd kan worden.

omhoog

Accra-scan

Om zelf verder invulling te geven aan dit streven naar duurzaamheid, heeft de synode van de Protestantse Kerk in Nederland aangegeven dat ze haar eigen huishouding wil bekijken op duurzame keuzes. Zo heeft ze aangegeven dat ze wil nakijken waar de eigen beleggingen zijn ondergebracht. Interessant in dit kader is de vraag die vanuit plaatselijke kerken klinkt naar zoiets als een 'Accra-scan', een soort checklist aan de hand waarvan plaatselijke gemeenten hun keuzes kunnen doorlichten op duurzaamheid. Als landelijk bureau DISK hebben we dit opgepakt in het voornemen om zo'n duurzaamheidscan uit te werken voor plaatselijke kerken. Hier en daar zijn op onderdelen de afgelopen jaren, door de werkgroep Kerk & Milieu en DISK, al tips en adviezen in verband met keuzes rondom duurzaamheid in en van lokale kerken gepubliceerd. Het is nu zaak om deze onderdelen uit te werken en handzaam te bundelen. Tegelijk kunnen we dan een valkuil die zich bij het bedrijfsleven op dit punt voordoet misschien voorkomen.
Sinds het midden van de jaren '90, na de confrontaties tussen Shell en Green Peace rond het olieboorplatform Brent Spar, is MVO een trend in het bedrijfsleven geworden. Steeds meer ondernemingen zijn aan MVO gaan doen, tegelijk echter dreigt het ethisch uitgehold te raken. Talrijk is het aantal adviseurs en consultants dat zich op het bedrijfsleven stort om risico's voor bedrijven in verband met onduurzame praktijken te voorkomen. Onduurzame praktijken als risico voor een bedrijfsreputatie voorkomen is echter volstrekt iets anders dan een bezinning op de motieven, de keuzes en de dilemma's rondom duurzaamheid. Wat DISK betreft maakt de bezinning op motieven, keuzes en dilemma's zelf deel uit van zo'n duurzaamheidscan. Ons streven naar duurzaamheid is niet gediend met een eenmalig aan- en afvinken van wat we duurzaam doen en wat op welke wijze beter kan. Het blijft als streven slechts vitaal wanneer we het voeden met een blijvende aandacht voor het verband tussen onze gelovige en onze economische spiritualiteit.

omhoog

Naar andere signalementen

home

i