home

PROJECTEN

VOORJAARSCONFERENTIE
DISK, NETWERK DAK

IN DIACONIE / DIACONAAT GEBEURT KERK
Verslag voorjaarsconferentie 2008

Door Hub Crijns en Trinus Hoekstra

Inleiding
Theologie van het diaconaat

Theologie van het alledaagse
Theologie zonder onderscheid
Centrale lijnen in de discussie

Inleiding

De voorjaarsconferentie van arbeidspastoraat DISK en het Netwerk Door Aandacht Kracht van 18 maart 2008 heeft als thema 'In diaconie / diaconaat gebeurt kerk'. De conferentie denkt voort op het boek van Erik Borgman Metamorfosen - Over religie en moderne cultuur, dat in 2006 verschenen is bij uitgeverij Klement te Kampen.

omhoog

Theologie van het diaconaat

In zijn inleiding legt Erik Borgman, gewoon hoogleraar Theologie van de religie, in het bijzonder van het christendom, binnen het Departement Geesteswetenschappen van de Universiteit van Tilburg, de nadruk op het beginnen bij wat in de samenleving speelt. Het boek Metamorforen geeft jullie iets terug. Houd je werkwijze vol, maar realiseer je dat bij wat in de praktijk speelt theologie een belangrijke rol speelt, belangrijker dan meestal toegegeven wordt. Bedenk ook, dat de kerk haar identiteit buiten zichzelf heeft. Zij moet reageren op buiten (God die bij de wereld is) om te worden wat ze moet zijn.
Wij zijn als diaconale en missionaire pastores of werkers niet de redders van de cultuur. Wanneer we niet gehoord of gezien worden als kerk moeten we niet in de eerste plaats harder roepen (de neiging tot profilering) maar beter kijken. Theologisch gaat het om de notie dat God ons vooruit is.
Uit de samenleving komt iets omhoog waar wij vervolgens op moeten reageren. Dat is goed begrepen een wederkerige beweging, want de samenleving bevindt zich ook in de kerk zelf. Het vaak gebruikte 'binnen en buiten' als een visie op de verhouding van kerk en samenleving werkt als een misverstand. In de kerk is de samenleving aanwezig en in de samenleving is de kerk aanwezig en beide reageren op elkaar.
Er speelt een sluipender probleem als we kijken naar de manier waarop we aansluiten bij maatschappelijke problemen. Het gevaar is aanwezig dat de eigen visie op de dienst aan de samenleving opgegeven wordt. Wanneer dienst aan de samenleving als iets vanzelfsprekends wordt gezien en de religieuze inspiratie daarbij als een extra ervaren wordt, dient zich een groot gevaar aan. De dienst wordt dan niet meer gezien als intrinsiek en gestuurd door de religieuze inspiratie. We zijn dan het interne kompas kwijt, de reden waarom we doen wat we doen. Juist daarin investeren is investeren in onze eigen stevigheid.
De theologische inbreng die daarin een rol speelt heeft ook een maatschappelijk belang. Je mengt je dan met je eigen religieuze en theologische motieven in een strijd die in de samenleving gevoerd wordt over wat van belang is.
Twee zaken zijn dus van groot belang:
a. Vertel door wat je in diaconale praktijken tegenkomt. Dat is een bijdrage aan het publieke debat, een vorm van presentie in het publieke domein.
b. Denk na over de verhouding van religieus engagement en samenleving. Als we binnen onze diaconale praktijken de verhouding tussen maatschappij en kerkelijke traditie benoemen, dragen we ook bij aan de wijze waarop de kerk zich tot de maatschappij verhoudt.

omhoog

Theologie van het alledaagse

Jannet van der Spek, PKN-gemeentepredikant in Groningen-zuid, verwoordt dat het mooie van het boek van Borgman is dat het geen aanwijzingen voor de praktijk geeft en daarin nu juist heel praktisch is. Het boek schetst de betekenis en verhouding van religie in een brede betekenis ten opzichte van de huidige samenleving. In die schets gaat het om de vraag naar de huidige samenleving, waar die is en door bewogen wordt. Diaconaat is van daaruit: onderkennen en beginnen waar je bent en de vraag stellen hoe je je vanuit je eigen religieuze engagement tot die samenleving verhoudt. Ze licht dit toe aan de hand van twee voorbeelden uit haar praktijk in De Buitenwacht in Dordrecht.

omhoog

Theologie zonder onderscheid

Ab Kerssies, theoloog in het bisdom Breda, is ingegaan op een probleem, dat hij in het bisdom Breda tegengekomen is. De huidige (rk-)kerk lijdt aan verkokering, aan de verschotting van liturgie, catechese, pastoraat en diaconaat. Mensen die in het ene segment bezig zijn met liturgie, hebben niets met de mensen die bezig zijn met diaconaat en omgekeerd. Het zogenaamde 'binnen en buiten' van kerk en samenleving bevestigt een onterechte tweespalt tussen beide. De werkelijkheid is dat de kerk in de samenleving is en de samenleving in de kerk. Het gaat er juist om die vermenging en wisselwerking van kerk en samenleving te onderkennen en te thematiseren. Kerk en samenleving zijn twee momenten in een werkelijkheid. Het gaat niet om een scheiding maar om een onderscheiding van die momenten in een wisselwerking.

omhoog

Centrale lijnen in de discussie

In de discussie is voort gedacht over die fundamentele verbondenheid met de samenleving, waarin we staan als diaconale en missionaire werkers. Die is niet voorgeschreven of voorgegeven, maar komt voort uit de praktijk. In het diaconaat gaat het erom dat we ons rekenschap geven in woord en daad hoe we vanuit ons religieus engagement in die verbondenheid met de samenleving willen staan. Dat besef is toegepast op een aantal concrete situaties.

Klik hier voor een uitgebreide tekst van de inleiding van Borgman.
Klik hier voor een uitgebreide tekst van de inleiding van Van der Spek.
Klik hier voor een uitgebreide tekst van de inleiding van Kerssies.

omhoog

Naar beginpagina voorjaarsconferentie 2008

home