home

PROJECTEN

VOORJAARSCONFERENTIE
DISK, Landelijk Katholiek Diaconaal Beraad (LKDB), Oecumenische Diaconale Studiekring

DIACONIE IN BEWEGING
19 MAART 2012

Klik hier om onderstaand artikel Word-document te downloaden.

Voorjaarsconferentie

Op maandag 19 maart 2012 hebben Landelijk bureau DISK, het Landelijk Katholiek Diaconaal Beraad en de Oecumenische Studiekring een bijeenkomst gehouden over het in december 2011 verschenen handboek diaconiewetenschap 'Diaconie in beweging'. Op de achtergrond doet mee het proefschrift van Henk Meeuws 'Diaconie - van grondslagenonderzoek tot een pleidooi voor een diaconale mystagogie'.

Het boek 'Diaconie in beweging' is op 2 december 2011 gepresenteerd. Er is door de redactie zeven jaar aan gewerkt en het resultaat is een fundamentele studie over diaconie. Deze studie verdient het om bestudeerd te worden en besproken te worden. Vandaar dat deze DISK Voorjaarsconferentie over diaconie gaat.

omhoog

Over de contouren van diaconie in de hedendaagse kerk en samenleving

Jozef Wissink behandelde in zijn toespraak met name het eerste deel van Diaconie in beweging. Vanuit het onderzoek naar de Bijbelse bronnen gaf hij met name aandacht aan de zogenoemde ‘Collins-discussie’. John Collins is een Australisch exegeet, die op zoek naar de betekenis van de diakon-stam een nauwgezet taalhistorisch onderzoek heeft gehouden naar de betekenis van de woorden diakonia, diakonoi, diakonein in de landen rond de Middellandse zee in de eerste eeuw rond het geboortejaar van Jezus van Nazareth.

omhoog

Hogere diensten aan het hof

John Collins ontdekte, dat de Griekse stam ‘diak-’ niet gewoon “dienen op de wijze van slavenarbeid” betekent, maar staat voor allerlei activiteiten, die gemiddeld iets te maken hebben met “bemiddelen” en ook wel met hogere diensten aan het hof. Hij wijst voorbeelden aan in het boek Esther, uit het boek van Flavius Josephus, uit zijn bezoek aan het hof van Artachsasta, en over zijn droomuitleg aan de latere keizer Augustus. Diakonoi zijn hogere dienaren, eerder ministri dan slaven, bodes in het werk voor de Heer.

omhoog

Met mandaat onderweg zijn

“In het Nieuwe Testament blijkt bij de collecte van de Griekse gemeenten voor Jeruzalem de ‘diaconie’ niet primair te slaan op de dienst aan de armen te Jeruzalem, maar op het mandaat, waarmee de Griekse gemeenten hun vertegenwoordigers naar Jeruzalem sturen: Paulus en zijn gezellen gaan in ‘diakonie’ van de Griekse gemeenten naar Jeruzalem.
In Mt. 25, waar Jezus zegt: “wat gij de minsten der Mijnen gedaan hebt, dat hebt ge aan mij gedaan”, komt het woord diakonein slechts éénmaal komt en wel in de mond van de bokken aan de linkerhand van de Mensenzoon (die dus van ons uit gezien aan de rechterkant staan). Die zeggen ineens: “wanneer hebben wij U hongerig gezien of dorstig ... en hebben wij U niet gediakoneerd?” (vers 44). Nu we eenmaal weten, dat het woord diakonein voor hofdienst staat, wordt dat vers in één keer veel puntiger: eigenlijk zeggen deze mensen tot de Mensenzoon, dat als ze Hem gezien hadden, ze natuurlijk meteen met wijn en wierook klaar hadden gestaan, want het zijn goede hovelingen, maar ja, ze zagen alleen wat bedelvolk en daar ga je je mooie pak toch niet vuil voor maken. De boodschap geldt voor iedereen, en vooral voor wie liturgie en verkondiging de eigenlijke core business van de kerk vinden en daarom de diaconie wat naar achteren schuiven: deze hofdienaars worden hier op hun nummer gezet.”

omhoog

Armenzorg

“Soms slaat het woord diakonein/diakonos wel op daden van armenzorg. De vraag moet nu andersom gesteld worden: hoe komt dat, dat het woord dat óók kan betekenen? Misschien is het wel, omdat daarmee de zorg voor de mens in nood als de eigenlijke hofdienst, dienst namelijk in het Koninkrijk van God wordt gezien. En dan zitten we ineens vlak bij de stelling van Henk Meeuws in zijn pas verschenen proefschrift, dat alle dienst aan de armen eredienst is, dienst aan Christus Koning, evenzeer of misschien nog meer dan de liturgische eredienst.”

omhoog

Is die Collins-discussie belangrijk?

“De discussie rond de betekenis van het Griekse woord wijst op iets, dat in het werk rond de armen in nood wel eens vergeten wordt. Ik denk hier aan de zaak van de bemiddeling van dit werk naar het geheel van de gemeente toe, aan de ontschotting van de zorg voor de mens in nood ten aanzien van de andere functies in de kerk. Er moeten verbindingen ontstaan tussen de zorg voor de mens in nood en de liturgie: denk aan de voorbeden, die veel aan concreetheid zouden winnen, wanneer we die verbinding ter harte nemen. En dan denk ik - en daar sluit ik toch weer direct bij Collins aan - dat hier belangrijk werk ligt voor de ambtelijke diakens en voor diaconale en ongewijde professionals. Ik bedoel: de armenzorg is taak van iedere christen en de diakens en diaconessen en andere professionals op dit gebied zullen daar natuurlijk ijverig aan mee doen, maar zij zouden er verantwoordelijkheid voor kunnen dragen, dat de verbindingen goed gelegd worden. En dat is een essentiële taak voor de kerk.”

omhoog

Diaconie in Groningen

Als tweede spreker kwam naar voren Ellen Hogema, coördinator van Solidair Groningen en Drenthe, het maatschappelijk activeringswerk in deze provincies.
“Het tweede deel van het Handboek Diaconiewetenschap gaat in op vier thema’s uit de huidige samenleving. Het zijn thema’s die iedereen die actief is in de diaconie zal herkennen.
Zodra je wilt gaan handelen is het van wezenlijk belang dat je eerst een goede analyse van de situatie maakt. Wat is er nu eigenlijk precies aan de hand? In het project ‘Doen en Meedoen’, om scholen te begeleiden in het omgaan met armoede onder kinderen merk ik dat mensen in beweging komen als ze horen om hoeveel kinderen het in Nederland gaat of over het aantal kinderen in de eigen gemeente. Als ze dan de rapporten van het Cultureel Planbureau horen over de oorzaken en de gevolgen van armoede, zijn ze ervan overtuigd dat ze daaraan moeten gaan werken.”

omhoog

Projectmatig werken

“Wij werken zelf projectmatig en ik voorzie dat ook de lokale kerken meer op die manier gaan werken. Want als je minder menskracht en financiën tot je beschikking hebt, moet je voor je aan de slag gaat beter weten wat je wilt gaan doen en met wie. Niet zomaar beginnen, maar eerst weten wat en waarom je een situatie wilt veranderen. Een voorbeeld: wat ik vaak hoor is de opmerking: het zou goed zijn als er ontmoetingsmiddagen komen voor ouderen. Maar waarom zou je dat willen? Wie zijn die ouderen? Willen die wel naar ontmoetingsmiddagen? Wat is eenzaamheid precies? Als er een vraag bij mij komt van een kerk dat ze meer aan diaconie willen doen? Of dat ze zichtbaarder willen worden in de wijk, is mijn eerste vraag: ‘Waarom? Wie zit er op de kerk te wachten? Hef de boel toch op!’ “Nee, dat kan natuurlijk niet.” ‘Hoezo dan?’ En dan gaan mensen vertellen waarom hun parochie belangrijk is en komen er prachtige verhalen en inspiratie op tafel. Op basis daarvan praat ik met hun over wat de sociale leer is. Wat is onze geschiedenis en theologie? Vervolgens maken we op basis daarvan een werkplan. En dit alles in drie bijeenkomsten. In een parochie worden nu een paar keer per jaar na de viering op zondag een (thema)bijeenkomst georganiseerd onder genot van koffie en zelfgemaakte taart. Én met een goede inleiding, want dat past in de parochie met hoog opgeleide mensen.
Inhoudelijke kennis en een goede methodiek zijn dus van wezenlijk belang voor een goede ingebedde diaconie. Dat zien we in de hoofdstukken, met name over het thema Globalisering terug.”

omhoog

Diaconie is relationeel

“Een ander punt dat uitgewerkt wordt in het tweede deel van het handboek (bij presentie en migratie) herken ik ook zeer in mijn werk. En dat is het belang van een relatie aangaan met anderen. In het daadwerkelijk contact met een ander ontstaat er verbondenheid. Die verbondenheid maakt dat de ander niet langer een vreemde is maar als het ware een stukje van jezelf wordt. Ik zie hoe mensen meer mens worden, en ook meer een gelovig mens worden. Het is een leerproces wat daar gebeurt. Met name in het contact met iemand die een totaal ander leven leidt dan jijzelf, leer je wie jezelf bent en wat de ander nodig heeft. Het klinkt misschien wat zwaar, maar ik heb zelf ervaren hoe taal, tijd, cultuur, leeftijd, sekse weg vallen. Alsof alles op z’n plaats valt, er absolute gelijkheid is: (voorbeeld Filippijnen). Alsof God daarbij aanwezig is.
Daarom werken wij veel aan dialoogactiviteiten. De Dag van de Dialoog (vertellen wat dat is), daar gebeurt het al in de training van de gespreksleiders. En in de dialoog met moslims, hoe kwetsbaar ook. In de regiobijeenkomst van moslims en christenen in Groningen ontstond er een gesprek over populisme en waarom christenen niet opstaan om hun mond open te doen over de situatie van moslims in Nederland. Toen bleek dat zij dachten dat wij een politieke machtsfactor zijn, maar zo zien wij onszelf niet, en zien ook onze plek in de samenleving niet op die manier niet. We kwamen erop uit dat we samen meer zouden kunnen doen.”

omhoog

Sociaal pastoraat

De derde spreker tijdens deze studiemiddag was Albert Slaats, oud industriepastor van het bisdom Breda. Hij stelde zich de vraag “of in het denken over diaconie in kerk en samenleving ook de aandacht voor de werkende en werkloze mens in beeld is gekomen. Welk mensbeeld heeft het economisch denken en hoe beïnvloedt dit onze samenleving en de manier van werken daarin, de wijze over hoe we over loon en inkomen denken? De auteurs geven zeker veel aandacht aan de moderne wereldwijde economie en de verzorgingsstaat. Arbeidspastoraat en sociaal pastoraat komt in beeld en aan de orde. En tegelijk is zichtbaar hoe deze aandacht van de kerken aan het verdwijnen is. Er wordt minder geld en menskracht uitgetrokken voor deze vorm van pastoraat. En dan is er weer de vraag hoe kerken in hun manier van participeren in de samenleving, in hun diaconaat, liturgie en catechese aandacht geven aan die economie, arbeid, inkomen. De uitdaging blijft aanwezig.”

Hub Crijns is directeur van landelijk bureau DISK

omhoog

Het boek is te verkrijgen bij landelijk bureau DISK. Prijs: € 34,90 (inclusief portokosten), onder meer via het online-bestelformulier (zie rubriek 'Diaconie'):
bestelformulier

Klik hier voor een impressie over Diaconie in beweging.

Klik hier voor het verslag van de presentatie van Diaconie in beweging.

omhoog

Naar beginpagina voorjaarsconferentie

home