De balans tussen mantelzorg en re-integratie
Stel je voor: je bent net begonnen met een nieuwe baan na een lang re-integratietraject.
Je voelt je eindelijk weer stabiel. En dan ineens belt je vader. Hij is gevallen, kan niet meer zelfstandig wonen en heeft hulp nodig.
Je hoofd maakt overuren. Enerzijds wil je je werkgever niet teleurstellen, anderzijds kun je je vader in de steek laten.
Dit is de dagelijkse realiteit voor duizenden werknemers in Nederland. De combinatie van mantelzorg en re-integratie is vliegen op de rand van een mes.
Het is een balans die voortdurend wankelt, maar waar je wél regie over kunt nemen. Je bent niet de enige en er zijn manieren om dit te bolwerken zonder zelf in de uitputting te schieten. Laten we het erover hebben hoe je dat doet.
De combinatie van mantelzorg en terugkeer naar werk
Dubbele belasting
Wanneer je bezig bent met re-integratie, is je energievoorraad al flink geslonken.
Je bent aan het opbouwen, aan het wennen aan een nieuwe routine en je lichaam en hoofd moeten wennen aan de werkdruk. Daar bovenop komt mantelzorg. Mantelzorg is onbetaald en vaak intensief.
Denk aan het regelen van medicijnen, naar afspraken brengen, of ’s nachts wakker liggen omdat een familielid hulp nodig heeft. De combinatie van mantelzorg en werk zorgt voor een dubbele belasting.
Risico op overbelasting
Je bent twee fulltime banen aan het draaien, maar er betaalt er maar één.
De grootste valkuil is denken dat je het allebei perfect kunt doen. Dat je na je werkdag nog de volle honderd procent geeft als mantelzorger. Dat is het moment dat de emmer overloopt. Je loopt het risico op overbelasting, met als gevolg dat je re-integratie stagneert of zelfs mislukt.
Je ziektebeeld kan verergeren, of je mentale veerkracht verdwijnt als sneeuw voor de zon. Het is dus essentieel om tijdig de rem erop te gooien en hulp in te schakelen. Voorkomen is beter dan genezen, zeker als je net aan het opkrabbelen bent.
Wettelijke verlofregelingen voor mantelzorgers
Kortdurend zorgverlof
Gelukkig ben je niet de eerste die hiermee te maken krijgt. De wetgever heeft hierover duidelijke afspraken gemaakt.
De werkgever is wettelijk verplicht om je loon door te betalen, namelijk 70% van je salaris (Rijksoverheid).
Zo is er het kortdurend zorgverlof. Dit is bedoeld voor situaties die plotseling ontstaan, zoals een valpartij of een acute ziekenhuisopname van je naaste. Je kunt hiervoor maximaal twee keer je wekelijkse arbeidsduur per 12 maanden opnemen.
Langdurend zorgverlof
Dit geeft je de financiële ademruimte om even de zorg op je te nemen zonder direct in de problemen te komen.
Is de situatie niet in een paar dagen opgelost? Dan kom je mogelijk in aanmerking voor langdurend zorgverlof. Dit is voor langdurige zorg voor een ernstig zieke partner, ouder of kind. Bij dit verlof bouw je geen salaris op, maar je werkgever mag dit verlof niet weigeren tenzij het bedrijfsbelang ernstig wordt geschaad.
Calamiteitenverlof
Dit is een zwaardere weg, waarbij je financiële buffers nodig hebt of moet aanvullen met sociale voorzieningen. Er is ook nog calamiteitenverlof.
Dit is voor écht acute noodsituaties, zoals een brand of het plotseling overlijden van een naaste. Dit verlof is kort en je werkgever betaalt je salaris volledig door. Het is bedoeld om de eerste, heftige klappen op te vangen. Weet dat je hier recht op hebt en schroom niet om het te gebruiken.
Re-integratieverplichtingen volgens de Wet verbetering poortwachter
Plan van aanpak
Als je aan het re-integreren bent, draait alles om de Wet verbetering poortwachter. Dit is de wet die regelt dat je en je werkgever alles op alles moeten zetten om je weer aan het werk te helpen.
Het startpunt is het Plan van aanpak. Dit document maak je samen met je werkgever.
Passende arbeid
Hierin staan je doelen en de stappen om daar te komen. Het is cruciaal om hierin open te zijn over je mantelzorgtaken. Een plan dat geen rekening houdt met je zorgrol, is gedoemd te mislukken.
Het doel is ‘passende arbeid’. Dit betekent werk dat bij je past, rekening houdend met je beperkingen én je vaardigheden. Als mantelzorger kan ‘passend’ betekenen dat je tijdelijk minder uren werkt, of dat je werkzaamheden doet die minder mentale druk geven. Je hoeft niet meteen weer fulltime aan de bak. De bedrijfsarts beoordeelt of het werk dat je oppakt, verantwoord is in combinatie met je thuissituatie.
Afspraken maken met de bedrijfsarts en werkgever
Aangepaste werktijden
De sleutel tot succes is het gesprek aangaan. De bedrijfsarts is hierin je belangrijkste bondgenoot.
Samen kun je bespreken of aangepaste werktijden een oplossing zijn. Denk aan flexibele starttijden, of de mogelijkheid om thuis te werken op dagen dat je mantelzorgtaken hebt. Veel werkgevers zijn hier tegenwoordig coulanter in dan vroeger, mede door de krapte op de arbeidsmarkt.
Tijdelijke vrijstelling van re-integratie
In sommige gevallen kan de bedrijfsarts adviseren om tijdelijk helemaal te stoppen met re-integratie.
Dit gebeurt alleen als de combinatie echt onhoudbaar is. Een tijdelijke vrijstelling geeft je de rust om de zorg op orde te brengen of om rustig te wennen aan de nieuwe situatie. Dit is geen excuus om niks te doen, maar een noodzakelijke stap om te voorkomen dat je volledig instort.
Ondersteuning en subsidies voor werkende mantelzorgers
Mantelzorgmakelaar
Er is gelukkig hulp buiten de deur. Een mantelzorgmakelaar is een professional die je helpt met de administratieve rompslomp. Denk aan het aanvragen van PGB (Persoonsgebonden Budget), het regelen van respijtzorg (tijdelijke vervanging) of het schakelen met instanties zoals het CIZ.
De kosten voor een mantelzorgmakelaar worden vaak vergoed vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), mits je hiervoor bij je gemeente een indicatie krijgt.
Gemeentelijke ondersteuning (Wmo)
Neem contact op met het Wmo-loket van je gemeente. Zij kunnen allerlei vormen van ondersteuning bieden, zoals dagbesteding voor je naaste, hulp in de huishouding of een scootmobiel.
Als je als mantelzorger je werk kunt behouden door deze hulp, is dat voor de gemeente ook een reden om dit te faciliteren. Je bent geen eiland; de overheid wil dat je werk en zorg kunt combineren. De balans vinden is geen sprint, maar een marathon.
Praktische tips om de balans te houden
- Schrijf alles op: Houd een overzicht van je mantelzorgtaken en je werktaken. Zo voorkomt je dat je dingen vergeet en kun je zien waar je tijd (en energie) kwijt bent.
- Zoek lotgenoten: Er zijn speciale lotgenotenbijeenkomsten voor werkende mantelzorgers. Dit helpt om je eenzaam te voelen.
- Geef je grenzen aan: Zeg vaker 'nee' tegen dingen die energie slurpen. Je hoeft niet overal 'ja' tegen te zeggen.
- Gebruik je recht: Weet wat er in de CAO staat over zorgverlof en trek op tijd aan de bel bij HR.
Zorg dat je als lid van de sandwichgeneratie op de werkvloer niet alleen je naaste, maar ook jezelf op de eerste plek zet.
Alleen dan red je het om alle ballen in de lucht te houden.