De ergonomie van de zorg: Patiënten tillen zonder je rug te belasten
Stel je voor: je staat aan het bed van een patiënt. Je moet hem een stukje opschuiven.
Je zet je schouders eronder, je buigt voorover en je trekt. Opeens voel je dat bekende, scherpe gevoel in je onderrug. Het is een waarschuwing.
Dit is de realiteit voor veel zorgverleners. Elke dag weer. De ergonomie van de zorg gaat over meer dan alleen een bureaustoel.
Het draait om het beschermen van je eigen lichaam, terwijl je voor een ander zorgt. Patiënten tillen zonder je rug te belasten is een vak apart. Een vak dat je kunt leren. En dat móét je leren, wil je dit werk volhouden zonder chronische pijn.
Fysieke belasting in de gezondheidszorg
Oorzaken van overbelasting
Je rug belasten in de zorg gebeurt vaak ongemerkt. Het begint klein. Een patiënt die net iets te zwaar is.
Een beweging die je net iets te snel maakt. De oorzaak van overbelasting bij zorgpersoneel is bijna altijd een combinatie van factoren.
Denk aan een verkeerde houding, te weinig hulp van collega's en een gebrek aan de juiste hulpmiddelen. Je lichaam kan een enkele verkeerde beweging wel aan, maar het gaat mis bij herhaling. Een dagelijks ritme van bukken, draaien en tillen zonder de juiste techniek vreet aan je rug.
De werkdruk speelt een enorme rol. Snel een patiënt verplaatsen omdat de bel te laat komt of omdat je tijd wilt besparen. Dat is begrijpelijk, maar het is een gevaarlijke route. Je rug is je belangrijkste gereedschap.
Je rugklachten door fysieke belasting in de zorg ontstaan niet in één dag. Ze sluipen erin.
Totdat je op een ochtend wakker wordt en je bed niet uit kunt komen zonder pijn. Dan is het te laat.
Praktijkrichtlijnen voor het tillen van patiënten
De Tilthermometer en Arbo-richtlijnen
Gelukkig ben je niet aan je lot overgelaten. Er zijn duidelijke regels.
De Arbo-richtlijnen zorg zijn er niet om je leven moeilijk te maken, maar om je te beschermen. De basis is de tilthermometer. Dit is een simpel hulpmiddel dat aangeeft wanneer een tillift verplicht is.
De grens ligt vaak bij ongeveer 20 kilo. Weeg je patiënt en tel de weerstand op.
Kom je boven die 20 kilo? Dan is de tillift je beste vriend. Punt uit. Dit is geen advies, het is een richtlijn.
Deze richtlijnen tillen zorg zijn er om discussie te voorkomen. Ze geven je een steuntje in de rug. Letterlijk.
Wanneer een collega zegt "we doen het even snel zonder lift", kun je wijzen op de tilthermometer.
Het beschermt jou, maar ook de patiënt. Een onhandige tilbeweging kan voor de patiënt ook pijnlijk of gevaarlijk zijn. De arbodienst van je werkgever heeft hierover duidelijke afspraken. Ken ze. Gebruik ze.
Gebruik van tilliften en hulpmiddelen
Passieve en actieve tilliften
Het woord 'tillift' dekt een heleboel. Er is een verschil tussen passieve en actieve tilliften. Een passieve tillift is er een waarbij de patiënt volledig door het harnas wordt gedragen.
Jij stuurt de lift, maar je hoeft het gewicht van de persoon niet te dragen.
Dit is ideaal voor patiënten die zelf niets kunnen bijdragen. Een actieve tillift is anders.
Hierbij staat de patiënt (deels) op de grond en gebruikt hij zijn eigen beenkracht. Jij begeleidt het proces en stuurt de lift, maar de patiënt beweegt mee. Dit helpt bij het behoud van spierkracht voor de patiënt.
Een ander essentieel hulpmiddel is het glijzeil. Een glijzeil zorg is onmisbaar bij het verplaatsen van een patiënt in bed.
Je vouwt het onder de persoon heen. Door het gladde materiaal glijdt de patiënt veel makkelijker. Je hoeft niet te trekken of duwen. Je beweegt de persoon zijwaarts of omhoog met minimale inspanning.
Er bestaan ook speciale draaischijven voor naast het bed. Die helpen je bij het draaien van een patiënt zonder dat je zelf hoeft te draaien.
Gebruik deze hulpmiddelen altijd. Ze zijn er voor je.
Ergonomische tiltechnieken in de praktijk
Houding en balans
Wat als de lift er even niet is? Of voor kleine verplaatsingen?
Dan draait het om de juiste techniek. Een ergonomisch tillen begint bij je eigen houding.
Zet je voeten op schouderbreedte. Buig door je knieën, niet door je rug. Houd je rug recht als een plank.
Je bent een soort lage stoel. Het zwaartepunt van je lichaam moet laag zijn.
Zo ben je stabiel. Trek nooit zomaar aan een arme of been. Dat is een klassieke valkuil. Je trekt je eigen rug uit het lood.
Balans is het toverwoord. Zorg dat je altijd een stabiele basis hebt.
Samenwerken met collega's
Voordat je gaat tillen, denk je na over de beweging. Waar ga je heen? Zorg dat je pad vrij is.
Draai je voeten in de richting waar je naartoe wilt. Je hele lichaam draait mee.
Je armen en benen werken samen. Je gebruikt je beenkracht om te liften, niet je armen. Je armen zijn er om te sturen.
De juiste tiltechnieken in de zorg zijn een combinatie van kracht en slim bewegen. Zelfs met de beste techniek is één persoon vaak niet genoeg.
Samenwerken met collega's is cruciaal. Spreek een duidelijk startsignaal af. "Op drie.
Eén, twee, drie." Zo tillen jullie gelijkmatig. Een verkeerde communicatie leidt tot ongelukken. De een trekt, de ander duwt, en de patiënt of jijzelf belandt verkeerd. Wees duidelijk. Vraag om hulp.
Het is geen teken van zwakte, maar van professionaliteit. Een collega kan ook helpen door de benen van de patiënt te ondersteunen terwijl jij het bovenlichaam stabiliseert.
Of door de tillift op de juiste plek te zetten. Verdeel de taken. De een is 'verantwoordelijk' voor de lift, de ander voor de communicatie met de patiënt. Goede samenwerking maakt het tillen niet alleen veiliger, maar ook een stuk sneller en minder stressvol voor iedereen.
Preventie van rugklachten bij zorgpersoneel
Krachttraining voor zorgverleners
Je rug beschermen doe je niet alleen op het werk. Een sterke rug is een goed beschermd rug.
Regelmatige krachttraining voor zorgpersoneel is een uitstekend idee. Je hoeft niet met zware gewichten te smijten in de sportschool. Oefeningen die je core (buik- en rugspieren) versterken zijn al voldoende.
Denk aan planken, brugoefeningen en bepaalde rugspieroefeningen. Een sterke romp zorgt ervoor dat je rug minder snel overbelast raakt bij het tillen.
Je lichaam kan de belasting beter opvangen. Ook algemene fitheid helpt. Wandelen, fietsen, zwemmen.
Het houdt je lichaam soepel. Een soepel lichaam maakt minder snel verkeerde bewegingen. Je spieren en gewrichten zijn beter voorbereid op onverwachte belasting. Zie het als onderhoud aan je eigen 'machine'.
Ergocoaches op de afdeling
Je investeert in je gezondheid, zodat je je werk nog jarenlang kunt doen zonder klachten. Binnen veel organisaties zijn er ergocoaches actief.
Dit zijn collega's die extra getraind zijn in ergonomie. Ze zijn een soort 'rug-ambassadeurs' op de afdeling. Een ergocoach let op de manier waarop jij en je collega's tillen, draaien en werken, maar adviseert ook over de ergonomie van autorijden voor vertegenwoordigers.
Ze geven tips op de werkvloer. Soms zie je zelf je eigen verkeerde houding niet meer.
Een ergocoach signaleert het en helpt je direct. Ze kunnen ook meedenken over de inrichting van de kamer. Is de hoogte van het bed goed en biedt een stamat verlichting bij vermoeide benen?
Staat de tillift op de juiste plek? Zijn de loopschijven makkelijk bereikbaar?
Een ergocoach is een waardevolle bron van kennis. Schroom niet om hem of haar om advies te vragen. Ze zijn er om jou te helpen je rug te ontlasten. Samen zorgen we ervoor dat de zorg veilig blijft, voor zowel de patiënt als voor jou.