Passende arbeid weigeren tijdens ziekte: Wat zijn de juridische consequenties?

Jan Willems

HR-adviseur en arbeidsrechtspecialist

Een conflict over passende arbeid voelt vaak als een eenzame strijd. Je bent ziek, je doet je best, en toch botert het niet met je werkgever.

Je voelt de druk om te presteren, terwijl je lichaam of hoofd nog niet klaar is. Dat is niet alleen frustrerend; het kan flink wat juridische consequenties met zich meebrengen. Het gevoel van onzekerheid is groot: wat mag er nu wel en niet?

In dit stuk leggen we op een begrijpelijke manier uit wat er speelt bij het weigeren van passende arbeid tijdens ziekte.

Zo krijg je weer grip op de situatie en weet je wat jouw rechten en plichten zijn. De term 'passende arbeid' duikt overal op als het over ziekte en werk gaat. Maar wat bedoelt de wetgever er precies mee?

Definitie volgens de wet

En hoe bepaalt de bedrijfsarts dat? Het is de kern van elke discussie over re-integratie.

Passende arbeid is werk dat qua aard en niveau aansluit bij wat jij nog kunt doen.

Beoordeling door de bedrijfsarts

De wet (Wet Verbetering Poortwachter) kijkt naar je opleiding, je werkervaring en je vaardigheden. Het hoeft niet hetzelfde werk te zijn als je vorige baan. Als jij bijvoorbeeld een fysiek zware baan had, maar door een rugblessure niet meer kunt tillen, dan is passende arbeid een andere functie binnen het bedrijf. Dit kan een lichtere takenpakket zijn of een totaal andere rol.

Het doel is altijd om jou zo snel mogelijk weer aan het werk te helpen, binnen je eigen bedrijf of elders. De bedrijfsarts is de spil in dit verhaal.

Hij of zij beoordeelt wat jij medisch gezien nog aankunt. Dit heet de 'belastbaarheid'. De arts kijkt naar wat je wél kunt, niet alleen naar wat niet kan.

Hij geeft aan of het werk van je oude functie nog passend is. Als dat niet zo is, geeft hij aan wat voor werk dan wel passend is.

Medische ongeschiktheid

Dit kan bijvoorbeeld inhouden: maximaal 2 uur per dag computeren, of geen contact met klanten. De werkgever is verplicht om het advies van de bedrijfsarts op te volgen. Zolang het advies er is, moet de werkgever passend werk aanbieden.

Het is niet zo dat je zomaar alles kunt weigeren. De wet is streng, maar niet onredelijk.

Werk is niet passend qua niveau of reistijd

Er zijn wel degelijke situaties waarin je het werk mag afwijzen. De kunst is om te weten wat een geldige reden is en wat niet. De allerbelangrijkste reden om werk te weigeren, is dat je het medisch niet aankunt.

Jij en je bedrijfsarts zijn het oneens over wat je kunt. Jij voelt dat je het werk niet aankunt, maar de werkgever vindt van wel.

In zo'n geval mag je het werk weigeren. Het is dan slim om een second opinion aan te vragen bij een andere arts.

Dit kan via de werkgever, maar soms ook via het UWV. Zolang er geen duidelijk medisch oordeel is, mag je weigeren. Je loon loopt dan wel door, tenzij de bedrijfsarts zegt dat je werkweigering onredelijk is. Er zijn ook andere redenen.

Loonopschorting

Soms is het werk niet passend omdat het niveau te ver afwijkt. Een universitair docent die wordt gevraagd om simpele inpakwerkzaamheden te doen, mag weigeren mee te werken aan een re-integratie Spoor 2 traject.

De functie moet passen bij je opleidingsniveau en ervaring. Ook de reistijd is een factor. Een werkgever mag je niet vragen om elke dag 3 uur te reizen voor een eenvoudige klus, maar wat als je twijfelt over een re-integratie Spoor 2 traject?

Een redelijke reistijd is meestal maximaal een uur enkele reis. Als het werk verder weg ligt, en er is geen vergoeding of alternatief, dan mag je dit werk weigeren.

Loonstopzetting

Dit valt onder 'redelijkheid en billijkheid'. Het onterecht weigeren van passende arbeid kan verstrekkende gevolgen hebben. De wet is erop ingericht om misbruik te voorkomen.

De gevolgen zijn financieel en kunnen zelfs leiden tot ontslag. Als jij passend werk weigert zonder goede reden, kan de werkgever het loon opschorten.

Dit betekent dat hij stopt met betalen totdat jij alsnog het werk aanvaardt. De werkgever moet je wel eerst schriftelijk waarschuwen. Hij moet duidelijk maken dat het werk passend is en dat je het moet doen.

Risico op ontslag

Als je dan nog steeds weigert, kan hij het loon stopzetten. Je houdt dan recht op het wettelijk minimumloon, maar de rest van je salaris vervalt.

Loonstopzetting is een zwaardere maatregel. Dit gebeurt als de weigering heel verwijtbaar is.

De werkgever kan dan besluiten om het loon volledig stop te zetten. Dit is een flinke financiële klap. Je krijgt dan alleen nog een uitkering van het UWV, als je daar recht op hebt. De werkgever moet dit wel melden bij het UWV.

Dit kan leiden tot een loonsanctie. Je moet dan flink bezuinigen.

Een voorbeeld: je krijgt netto €2.000 per maand, en door de stopzetting val je terug op een uitkering van €1.200. Dat is een gat van €800 per maand. Het ergste wat kan gebeuren, is ontslag.

Als je structureel weigert om passend werk te doen, kan de werkgever een ontslagvergunning aanvragen bij het UWV. Dit gebeurt op grond van 'verwijtbaar handelen'.

Wat is loonopschorting?

De werkgever moet dan bewijzen dat hij alles heeft gedaan om jou te begeleiden, maar dat jij niet meewerkt. Als het UWV instemt met het ontslag, heb je geen recht op een transitievergoeding. Je staat dan op straat, zonder financiële buffer.

Dit is de ultieme consequentie van het onterecht weigeren van werk. Veel mensen denken dat loonopschorting en loonstopzetting hetzelfde zijn.

Dat is niet zo. Het verschil zit in de duur en de zwaarte. Het is belangrijk om dit te begrijpen, zodat je weet wat je te wachten staat.

Wat is loonstopzetting?

Loonopschorting is een tijdelijke maatregel. De werkgever stopt met betalen totdat jij je plicht nakomt.

Zodra jij alsnog het passende werk aanvaardt, moet de werkgever het achterstallige loon (met rente) betalen.

De werkgever moet je wel eerst een schriftelijke waarschuwing sturen. Dit is een 'waarschuwingsplicht'. Hij moet daarin duidelijk aangeven wat er van je verwacht wordt en wat de gevolgen zijn als je niet meewerkt. Pas na die waarschuwing mag hij de loonopschorting toepassen.

Loonstopzetting is een definitieve maatregel. De werkgever stopt voorgoed met het betalen van het loon.

Dit is een zwaar middel dat alleen mag worden ingezet bij zeer ernstige gevallen. De werkgever moet de loonstopzetting melden bij het UWV. Dit kan leiden tot een loonsanctie van het UWV, waardoor de werkgever een deel van je loon moet doorbetalen aan het UWV.

Jij verliest je loon definitief. Je zult een beroep moeten doen op een WW- of WIA-uitkering.

1. In gesprek met de werkgever: Probeer altijd eerst het gesprek aan te gaan. Vraag om een duidelijke uitleg waarom het werk passend is. Leg uit waarom jij het niet kunt of wilt doen. Soms zit er een misverstand tussen. Blijf zakelijk en probeer samen tot een oplossing te komen. Vraag om een bemiddelaar van de bedrijfsarts of een casemanager.
2. Deskundigenoordeel UWV aanvragen: Als het gesprek niet lukt, vraag dan een deskundigenoordeel aan bij het UWV. Dit is een goedkope en snelle manier om een onafhankelijk oordeel te krijgen. De kosten zijn €50 (per 2024). Het UWV kijkt naar de situatie en geeft aan of de werkgever voldoet aan zijn verplichtingen. Dit oordeel is bindend. De aanvraag duurt gemiddeld 2 tot 4 weken.
3. Juridisch advies inwinnen: Als het echt spaak loopt, schakel dan juridische hulp in. Een jurist of advocaat gespecialiseerd in arbeidsrecht kan je helpen met het opstellen van brieven en het vertegenwoordigen in een procedure. Vraag na of je een rechtsbijstandsverzekering hebt die dit dekt. Anders kun je ook kijken naar 'no-cure-no-pay' constructies. Een juridisch adviesgesprek kost vaak tussen de €150 en €250.

Het is dus een veel zwaardere straf dan loonopschorting. Als je in een conflict raakt over passende arbeid, voelt dat vaak als een doodlopende weg. Toch zijn er concrete stappen die je kunt nemen om de situatie te verbeteren en je juridische positie te versterken. Blijf niet stilzitten.

Een conflict over passende arbeid weigeren tijdens ziekte is vervelend, maar je staat er niet alleen voor.

Door op de hoogte te zijn van je rechten en plichten, en door de juiste stappen te zetten, kun je de situatie beïnvloeden. Blijf communiceren, schakel hulp in en zorg dat je weet wat de consequenties zijn. Zo houd je de regie in een lastige tijd.